بایگانی

بایگانی 2014

نوروز در سفرنامه‌ها (بخش اول)

۲۹ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

از سفرنامه‌ی فرد ریچاردز/ (سال نو در اصفهان)

سفرنامه‌ها، حاوی مطالب جالبی هستند که ذهنیت و تصاویر مفید و قابل توجهی از مکان‌ها و مردمان روزگاران ارائه می‌دهند. در اینجا قصد داریم مطالبی را که در مورد مراسم نوروز، در برخی از سفرنامه‌ها عنوان شده، بیان کنیم.

فرد ریچاردز، ‌عضو انجمن سلطنتی نقاشان و حکاکان انگلستان، در اوایل قرن حاضر، یعنی در نخستین سال‌های حکومت پس از قاجار، به ایران سفر می‌کند. زمانی که ایران سال‌های نخستین ورود ماشین و تکنولوژی را تجربه می‌کرد؛ هنوز خط آهنی وجود نداشت، بازار واپسین روزهای شکوه پر زرق و برق خود را از سر می‌گذراند و هنوز کلاه پهلوی به جای عمامه‌های رنگارنگ ننشسته بود. مهارت ریچاردز در فن نقاشی و حکاکی، با ذوق نویسندگی و شاعریش در نگارش این کتاب، سبب شده تا سفرنامه‌ی او پس از انتشار در کشورش توجه زیادی را به خود جلب کند.

در این سفرنامه، خواننده با بسیاری از آداب و رسوم و وضع اجتماعی ایران در آن زمان، آشنا می‌گردد. نوشته‌ی زیر، بخشی از مطالب سفرنامه‌ی فرد ریچاردز است که با عنوان «نوروز»، در کتاب آمده است. ریچاردز در آن سال، ‌نوروز را در اصفهان گذرانده و شرح توصیفات خود را این‌گونه آورده است: ادامه ی نوشته

«چهارشنبه سوری در فرهنگ ایرانیان»

۲۷ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

از کتاب اعتقادات و آداب ایرانی(از عصر صفویه تا دوره‌ی پهلوی)

نوشته‌ی: هانری ماسه

مترجم: دکتر مهدی روشن ضمیر

مراسم «هفت‌ترشی» در چهارشنبه آخر سال

مراسم «هفت‌ترشی» در چهارشنبه آخر سال
عکس از شبکه‌ی اطلاع‌رسانی دانا

کتاب «معتقدات و آداب ایرانی»، تالیف هانری ماسه، ایران‌شناس فرانسوی، مشهورترین کتابی است که درباره‌ی فولکلور و رسوم و آداب محلی ایران به زبان خارجی نوشته شده و بعضی صاحب‌نظران ایرانی و غیر ایرانی، آن را جامع‌ترین کتاب در این زمینه دانسته‌اند.

کتاب، شامل هجده فصل است که با عناوین مختلفی مانند حیوانات، گیاهان، علائم و پیش‌بینی‌ها، طبابت عامیانه، بازی‌ها و.. به شرح معتقدات و آداب ایرانی از عصر صفویه تا دوره‌ی پهلوی پرداخته است.

مطلب زیر در مورد مراسم مقدماتی نوروز و به طور خاص مراسم چهارشنبه سوری در ایران، از فصل مربوط به «مراسم ادواری» انتخاب شده است که در ادامه می‌آید. ادامه ی نوشته

فقدان هنرمندان نمایش‌های سنتی ایران

۲۷ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

«سعدی افشار» و «مرشد ولی‌الله ترابی»«سعدی افشار» و «مرشد ولی‌الله ترابی»، دو پیشکسوت عرصه‌ی نمایش‌های سنتی ایران،  از رفتگان سال ۹۲ هستند. هنرمندانی که کمتر در تاریخ نمایش ایران تکرار خواهند شد.

سعدی افشار با نام کامل سعدالله زحمت‌خواه، پیشکسوت نمایش‌های سنتی سیاه‌بازی و تخت حوضی، در ۳۰ فروردین ۹۲ پس از تحمل یک دوره‌ی طولانی بیماری به علت عفونت ریوی و پوکی استخوان در خانه شخصی خود در تهران درگذشت.

سعدی افشار، تنها بازمانده‌ی بازیگران نسل سیاه‌باز در نمایش‌های روحوضی در ایران بود که برای نخستین بار در سال ۱۳۳۰ روی صحنه رفت.

متاسفانه از تکنیک‌های هنری سعدی افشار نیز هیچ کتابی تهیه نشد و سعدی افشار با همه‌ی تکنیک خود جامعه تئاتر ایران را تنها گذاشت. «عالیجناب سیاه» تنها کتاب منتشر شده درباره سعدی افشار، روایت‌کننده زندگی و خاطرات این هنرمند بی‌بدیل است. ادامه ی نوشته

چهارشنبه سوری

۲۶ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

چهارشنبه سوری

 
برنامه رادیویی «فرهنگ مردم» و تلاش‌های ارزشمند مرحوم انجوی شیرازی در طول سال‌های ۵۷ ـ ۱۳۴۱، سبب شد که بسیاری از مردم به صورت خودجوش و داوطلبانه با این گروه برنامه­ساز همکاری کنند. در این گروه، پژوهش‌گران بومی که نخست «پیشه‌ور» و بعدها «فرهنگ‌یار» نامیده شدند، با فراگیری شیوه‌های گردآوری اطلاعات، آثار ارزشمندی را در قالب گزارشات مکتوب، اسناد، نسخ خطی، اشیای مادی، کاست‌های صوتی و..، به نهاد فرهنگ مردم ارسال نموده و به تقویت هرچه بیشتر برنامه‌های آن کمک کردند.

مقاله‌­ی «آیین‌ها و مراسم چهارشنبه‌سوری در فرهنگ عامه» حاصل تلاش‌های این فرهنگیاران است که توسط شهرزاد دوستی و المیرا شاهرودی به رشته‌ی تحریر درآمده، و در شماره­ی ۲۷ فصلنامه­ی فرهنگ مردم ایران، در مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران(زمستان ۱۳۹۰) چاپ شده است.

به بهانه‌ی استقبال از نوروز، بخشی از این مقاله در سایت میراث فردا و در اختیار علاقه­مندان قرار گرفته است. ادامه ی نوشته

سیر تاریخی مدرنیته در ایران(بخش دوم)

۲۴ اسفند ۱۳۹۲ ۱ دیدگاه

 

آتیه عارف‌پور

ایران، گذرگاهی است میان آسیا و آفریقا و اروپا و در طول قرون انسان‌ها و اندیشه‌ها و کالاها از آن گذشته و از شرق به غرب و از غرب به شرق رفته‌اند. ایران در سراسر این دوران، تاثیرپذیر وتاثیرگذار بوده است. در ایران تمدن‌های هندی، بودایی و چینی با تمدن‌های سامی برخورد کرده‌اند و از راه جنوب نیز، ایران با تمدن‌های آفریقایی در تماس بوده است. نقش ایرانیان در دریانوردی اقیانوس هند و روابط ایران و هند، پیش از اسلام و پس از آن را باید در سرگذشت مهاجرت پارسیان به هند و اهمیت گجرات در بازرگانی منطقه، جستجو کرد. اما برخورد ایران با تمدن غرب، بعد از برخورد ایران با  اسلام، مهم‌ترین پدیده‌ی فرهنگی تاریخ ایران است . اکثر مورخان سرآغاز این برخورد را دوره‌ی صفوی می‌دانند و رفت و آمد سیاحان و یا چند جنگ نا فرجام در خلیج‌فارس را نشانه‌ی این برخورد می‌شمارند. به گمان ما، این دو دوره فقط در حد دوره‌ی آغازین روابط سیاسی و بازرگانی با غرب اهمیت دارد، روابطی که در آن دوران پایدار و مرتب نبود. در این زمان، ایران به قدرت خود افتخار می‌کرد، وحدت مملکت عملی شده و اصفهان، مرکز آمد و رفت سفرا و بازرگانان فرهنگی شده بود. این آمد و رفت‌ها و هدایایی که فرنگیان می‌آوردند، موجب خشنودی شاهان بود و لباس و رفتار و اطوار فرنگیان، اسباب سرگرمی مردم اصفهان گشته بود. می‌توان گفت در آن زمان، هیچ‌گونه آگاهی درستی درباره‌ی فرهنگ وجود نداشت و آگاهی مردم فرنگ از ایران نیز به نوشته‌های اغراق‌آمیز چند سفرنامه‌نویس محدود می‌شد. در این زمان اروپا برای ایرانیان، اسطوره‌ای است خیال انگیز؛ سرزمین عجایب و سرزمین کفار که نمی‌تواند سرمشقی برای مسلمانان باشد و اصولا نیازی هم به آشنایی و رابطه با آن احساس نمی‌شد. ادامه ی نوشته

مدرنیته‌ی ایران(بخش اول)

۲۳ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

 

آتیه عارف‌پور

مقدمه:

در ده سال گذشته، مفهوم مدرنیته از توجه خاصی میان روشنفکران ایرانی برخوردار شده است. عناوینی چون معمای مدرنیته، نقد عقل مدرن، مدرنیسم و سنت از جمله کتاب‌هایی است که در ده سال اخیر، در ایران مورد نظر واقع شده‌اند. پل دومان منتقد ادبی بلژیکی-آمریکایی در مورد مدرنیته می‌گوید: مدرنیته میل رسیدن به شروع جدیدی است همراه با خواست از میان برداشتن هر آنچه از قبل وجود داشته.

حال این سوال مطرح است که آیا ایرانیان، مدرن هستند؟ مدرن بودن یعنی چه ؟ مدرنیته چیست؟ به هنگام تغییر قرن، چه راهبردهایی برای ورود به مدرنیته یا دست شستن از آن وجود دارد؟

بر فرض که جامعه‌ی ایرانی حقیقتا جامعه‌ای مدرن است اما این جامعه‌ی مدرن، چقدر از کشورهای مدرن غربی متمایز است؟ آیا نیازی به آن هست که از «مدرنیته‌ی ایرانی» سخن بگوییم؟ یعنی عبارتی را به کار بندیم که در تضاد با «مدرنیته‌ی بالغ یا پیشرفته‌ی» غرب، «مدرنیته‌ی بدوی یا ناقص» نامیده شود؟

جوامعی مثل ایران یا کشورهایی شبیه ما، جوامعی که باورهای متافزیکی قوی دارند، در جوامعی که ادای احترام به سنت‌ها ریشه‌ی قدرتمندی دارند، درک مدرنیته نمی‌تواند خالی از ترس و تردید باشد. زیرا می‌کوشد تا مدرن باشد، زیرا که می‌خواهد فرزند زمان خویش باشد، ولی در عین حال فردی سنتی است چون که به هنجارها و معیارهای سنتی خود پایبند است و ناخودآگاه آنها را باز تولید می‌کند. ادامه ی نوشته

«نگاهی گذرا به به کوشش‌های فرهنگی ایرج افشار»، به مناسبت سومین سالگرد درگذشت وی

۱۹ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

سید صادق سجادی(معاون پژوهشی و دبیر بخش تاریخ مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی)

ایرج افشارفعالیت پژوهشی ایرج افشار به آخرین سال‌های تحصیلات دبیرستانی او بازمی‌گردد. ۱۵ ‌سال بیشتر نداشت (۱۳۱۹ش) که به همکاری با مجله آینده پرداخت؛ نشریه‌ای که پدرش شادروان دکتر محمود افشار بنیان نهاده بود و به زودی به یکی از نشریات فرهنگی درجه اول در زمینه تاریخ و فرهنگ جهان ایرانی تبدیل شد. ایرج افشار پس از مرگ پدر، مدیریت آن را برعهده گرفت و طی ده‌ها‌ سال بعد، تا وقتی انتشار آن مجله متوقف شد، همواره دل در گرو نشر آن داشت. تجربیات ایرج افشار در این زمینه، او را به سردبیری و مدیریت و انتشار چند نشریه دیگر برانگیخت. مجموعه‌ی فرهنگ ایران‌زمین، مجله‌های ادبی و پژوهشی و کتاب‌شناسانه مهر، راهنمای کتاب، کتاب‌های ماه، ایران‌شناسی، سخن و تعدادی دیگر که همه از بهترین نشریات ایران به شمار می‌آمدند و هنوز هم به ندرت می‌توان نشریاتی در آن سطح در ایران سراغ گرفت، از آن جمله‌اند. ادامه ی نوشته

نگاه مختصری به پدیده‌ی حاشیه‌نشینی در شهرها (بخش دوم)

۱۲ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

«بررسی بهداشت محیطی، جسمی و روانی حاشیه‌نشینان»

(مطالعه‌ی موردی: تپه‌ی اکبری در منطقه‌ی یوسف‌آباد تهران)

 

مهکامه ابوالفتحی، زینب جوادنیا، آتیه عارف‌پور، ثریا لشگری

نگاه مختصری به پدیده‌ی حاشیه‌نشینی در شهرها (بخش دوم)*یافته‌های این پژوهش، مربوط به تحقیق میدانی درس روش تحقیق عملی، مربوط به سال ۱۳۸۴ می‌باشد. در حال حاضر زاغه‌های تپه‌ی اکبری، به طور کامل تخریب و پاکسازی شده است.

 

مقدمه و بیان مسئله:

مطالعات نشان می‏‌دهد مسئله‌‏ی حاشیه‌‏نشینی در ایران، صرفاً مسئله‌‏ای فیزیکی و کالبدی نبوده، بلکه مسئله‏‌ای ساختاری است که در اثر نابرابری‏‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در سطح ملی و منطقه‌‏ای بوجود آمده است. و ویژگی‏‌های جوامع اسکان غیر رسمی نشان می‏دهد که اغلب حاشیه‌نشینان،‌ از مهاجران تهی‌دست روستایی و یا تهی‌دستان و محرومان شهری می‏‌باشند. ادامه ی نوشته

بررسی ویژگی‌های پژوهش در صنایع دستی ایران

۱۲ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

بررسی ویژگی‌های پژوهش در صنایع دستی ایراننخستین هم‌اندیشی «پژوهشِ پژوهش در صنایع دستی»، روز سه شنبه ۱۳ اسفند، برگزار می شود.

این هم‌اندیشی برای نخستین بار با محورهای «مبانی و ویژگی‌های پژوهش در صنایع دستی» و «وضعیت‌شناسی و آسیب‌شناسی صنایع دستی» از سوی خانه‌ی هنرمندان ایران و با همکاری معاونت صنایع دستی و هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی برگزار خواهد شد.

این همایش در دو بخش برگزار می‌شود. در بخش اول، مهین سهرابی با موضوع «ماهیت صنایع دستی و الگوی پژوهش مناسب»، ناهید عبدی با موضوع «وضعیت‌شناسی دانشنامه‌های صنایع دستی ایران» و مهدی کشاورز افشار با موضوع «مساله محوری در پژوهش‌های ادامه ی نوشته

سومین جشنواره‌ی ملی سفرنگاری ناصرخسرو قبادیانی

۳ اسفند ۱۳۹۲ بدون دیدگاه

سومین جشنواره‌ی ملی سفرنگاری ناصرخسرو قبادیانی

جشنواره‌ی ملی سفرنگاری‎ ناصرخسرو قبادیانی، قصد دارد با ایجاد یک بستر مناسب، گردشگران فارسی زبان را به سفرنگاری‎‎ تشویق کند. به همین جهت برگزارکنندگان این جشنواره (وب‎سایت ZORAQ.com، خانه جهانگرد استان تهران و انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان تهران و مرکز پژوهش‎های تعطیلات نو )، از علاقمندان دعوت می‎کنند تا با شرکت در این رقابت، نه تنها توانایی خود را بیازمایند بلکه با سفرنگاری‌‎های دیگر آشنا شوند.

سومین دوره­ی جشنواره­ی ملی سفرنامه‌نگاری ناصرخسرو، با هدف احیای سنت سفرنگاری، تشویق به مستندسازی وقایع و اتفاقات و آشنایی با مکان‌های تاریخی، سبک زندگی، اعتقادات و سنن اقوام گوناگون ایرانی براساس یافته‌های عینی، برگزار می‌شود. ادامه ی نوشته

Categories: جشنواره