خانه > اخبار مردم شناسي, مردم‌شناسی تصویر > آثار راه یافته به شانزدهمین جشنواره ی نمایش های آیینی و سنتی

آثار راه یافته به شانزدهمین جشنواره ی نمایش های آیینی و سنتی

 

شانزدهمین جشنواره ی نمایش های آیینیهیات انتخاب بخش صحنه ای جشنواره­ی آیینی و سنتی متشکل از بهزاد فراهانی، رضا صابری و حمیدرضا نعیمی، پس از ارزیابی، ۷۳ نمایش و ۲۲ اثر را شایسته ی حضور در جشنواره تشخیص دادند. از این آثار ۱۰ نمایش به صورت قطعی و ۱۲ نمایش به صورت مشروط به جشنواره راه یافتند.

اداره­ی کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری کانون نمایش‌های آیینی و سنتی، شانزدهمین جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آئینی و سنتی را به منظور اشاعه­ی زمینه‌های مناسب پژوهشی در بررسی ریشه‌های نمایش ایرانی و نمایش‌های سنتی سایر ملل، حفظ و ثبت میراث کهن نمایش ایران زمین و بهره بردن از دستاوردهای آن برای بنیان تئاتر محلی، از تاریخ ۲۲ تا ۳۰ شهریورماه سال جاری در سطح بین‌المللی برگزار می‌کند.

این جشنواره در چند بخش نمایش‌های صحنه‌ای، مجالس شبیه‌خوانی، آئین‌ها و بازی‌های نمایشی، مسابقه نمایشنامه‌نویسی و بخش بین‌الملل برگزار می‌شود و در کنار آن، چهارمین سمینار بین‌المللی نمایش‌های آیینی و سنتی نیز برپا خواهد شد.

علاقه مندان  می توانند برای گرفتن  اطلاعات بیشتر به دبیرخانه دائمی جشنواره به آدرس: خیابان حافظ، خیابان استاد شهریار، جنب تالار وحدت، مرکز هنرهای نمایشی، و همچنین سایت تئاتر ایران مراجعه نموده و یا با شماره تلفن های ۶۶۷۱۰۷۰۲ و ۶۶۷۰۵۱۰۱ تماس حاصل فرمایند.

 

در ادامه، نوشته‌ی کوتاه از اردشیر صالح پور (عضو هیئت انتخاب بخش آیین و بازی های نمایشی جشنواره) در خصوص نقش آیین‌ها در نمایش و تئاتر و رابطه­ی آن دو با جامعه و مردم، که در سایت ایران تئاتر منتشر شده است، آورده ایم. در بخش پایانی این نوشته، نگارنده نگاهی به جشنواره نمایش‌های آیینی و آثار پذیرفته شده در آن دارد. 

«در این دوره به لحاظ سطح کیفی تا حدودی نوآوری شده که جالب است. از طرفی برخی آثار کمی تکراری و خسته کننده به نظر می رسند و همچنین پژوهش های کمی صورت گرفته است. کمبود پژوهش باعث شده بسیاری از آیین ها و سنت ها از دست بروند. ما باید آیین ها و پژوهش ها را با تئاتر مرتبط کنیم. در این راستا نکته مهم آن است که نسبتی دیرینه و ازلی میان آیین و نمایش وجود دارد، زیرا نمایش از دل آیین ها برخاسته و این نسبت، انفکاک ناپذیر است، ولی باید باور داشت آیین، نمایش نیست، بلکه جریانی جامعه شناختی است تا به یکی از پدیده های هستی شناسانه انسان، که نسبت او با دنیای پیرامون و عالم ماوراست، پاسخ دهد و به نوعی یک نیاز معنوی، لذت، آرمان و دغدغه را ابراز کند.
یکی از وجوه بارز آیین ها، وجوه نمایشی آن است. بنابراین باید سعی کنیم به دنبال آیین هایی برویم که از بار نمایشی بیشتری برخوردار باشند. آیین ها هم از جنبه جامعه شناختی و هم دو جنبه مردم شناختی و روان شناختی حائز اهمیت اند. این آیین ها در سه حوزه آیین های شبانی، کشاورزی و نباتی و حیوانی تعریف می شوند و در واقع نیازهای محیط پذیر شدن انسان را پاسخ می دهند؛ انسانی که سعی می کند با محیط خود ارتباط برقرار کند.
ویژگی های مشترک آیین ها عبارت اند از آن که موسیقایی اند، نمایشی اند و از لباس و رنگ های آیینی استفاده می کنند. علاوه بر اینکه آیین ها جنبه مشارکتی دارند و طبعا روحی جمعی در آن ها جاری است، همیشه پیامی را القا می کنند یا موضوعی را تداوم یا تزاید می بخشند، یا به صورت سنتی تکرار می شوند. این خصلت ها بر آیین ها مترتب هستند و با این اوصاف آنچه بسیار مدنظر ماست و با تئاتر نیز ارتباط دارد، همانا جنبه نمایشی بودن آنهاست. اما این نسبت برای ما خیلی مهم بوده و ما در انتخاب کارهای جشنواره سعی کرده ایم به این جنبه ها و تظاهرات نمایشی توجه بسیار داشته باشیم. طبعا کارهایی هم که انتخاب شده اند در همین حوزه و راستا هستند.
آیین یک پدیده جامعه شناختی و مردم شناختی است. تئاتر نیز همین گونه است، اما تئاتر تنها پدیده ای است که با ادراک، فهم عقلانی و نیاز شهروندی حادث می شود. در حالی که آیین ها از مشارکت جمعی، روحی و همبستگی ملی، مردمی برخوردارند. در حقیقت تئاتر، خود را از دل آیین ها بیرون کشیده است. آیین ها به صورت سنتی تداوم دارند. در آیین ها، جامعیت و استقلال موجود نیست، زیرا آن ها در خدمت مفهومی دیگرند، اما تئاتر پدیده ای کاملا مستقل است. از این رو برای آنکه تئاتر ملی را تقویت کنیم ناچاریم رویکردی به آیین ها و سنت ها داشته باشیم. این آیین ها بسیار به ما کمک می کنند.
آیین ها بنیه فرهنگ نمایش ملی ما را تقویت می کنند. اتفاقا ما در کشورمان بیشتر از آنکه تئاتر داشته باشیم، سنت داریم.
تئاتر به شکل کلاسیک یا غربی، کمتر از ۱۵۰ سال است به ایران آمده، ولی ما ملتی صاحب تمدن و فرهنگ هستیم. هفت هزار سال سابقه تاریخی مدون داریم. عمده ترین بخش فرهنگ و تمدن ما در آیین ها و سنت ها، سعی کرده نیازهای نیایشی و نمایشی اش را مطرح کند. در این رابطه از دو نکته مهم در فرهنگ سنتی و آیینی نباید غافل شد و آن ها شعر و موسیقی اند. ما بیشتر در حوزه شعر توانمندی داریم و به عبارت دیگر شعر ما به نوعی کمبود درام را جبران کرده است؛ مانند ابیات حماسی فردوسی که حماسه را به زبان شعر بیان می کنند.
ادبیات غنایی یا لیریک ما حاکی از آن است که توانمندیمان را در دو حوزه ادبیات حماسی و غنایی و به طور کلی شعر و موسیقی پرورش داده ایم. موسیقی ما فوق العاده است، چون برای هر روز و لحظه و زمانی، یک دستگاه و ردیف و گوشه داشته ایم. چنانکه وقتی تئاتر ایران در ژانر سنتی و تعزیه، که یک تئاتر ایرانی و شرقی است، شکل می گیرد، می بینیم که وامدار شعر و موسیقی است، ولی تئاتر به مفهوم کلاسیک و غربی آن ژانری جدید و نو آور است و همین مایه های ادبی، حکمی و فرهنگی ما سبب شده تئاتر ما در مدت زمان کمتر از ۱۵۰ سال پیشرفت هایی داشته باشد. عمده ترین اهمیت آیین های ما در ابعاد جامعه شناختی، به نوعی بیانگر هویت و فرهنگ ایرانی اند، چون آن را از منظر نمایش دنبال می کنیم و سعی داریم سبقه و هویت را در حوزه نمایش با استفاده از آیین ها تقویت کنیم. کاری که این جشنواره با تئاتر دارد، در این حوزه تعریف می شود.
از بین ۵۴ اثر رسیده به دبیرخانه، ۱۳ اثر برای بخش آیینی برگزیده شده اند، شش اثر را نیز برای بخش نقالی انتخاب کرده ایم که ژانر آن ها متفاوت است. این نمایش ها در میدان ها و فضاهای باز مختلف اجرا می شوند که در واقع بیشترین بخش جشنواره را تشکیل می دهند.
درباره وجود محدودیت یا اعمال ممیزی در مفاهیم و شیوه های اجرایی آثار جشنواره نیز باید گفت محدودیت یا ممیزی چندانی نداشته ایم، از آنجا که در انتخاب از بین ۵۴ کار، دستمان بازتر بود، سعی کردیم از آثاری استفاده کنیم که قابلیت اجرایی بیشتر داشته و جذاب تر، نمایشی تر و جشنواره ای تر باشند، البته غیر از یکی دو نمایش که توصیه هایی به آن ها ابلاغ شده است.
از یاد نبرید که آیین را نمی شود ساخت یا جعل کرد، زیرا باید به یک اصالت مبتنی باشد. البته آیین ها می توانند تداوم و تعالی داشته باشند و به تکامل برسند و از آن اقتباس کنیم. برای مثال، زمانی در خانه های ایرانی حوض وجود داشت که باعث شد تئاتر تخت حوضی شکل و شمایلی بگیرد، اما اگر حوض رفت، آن سنت که نباید از بین برود، بلکه می تواند اشکال جدید و روال و منظر تازه خود را پیدا کند. شما ببینید استادی مانند بهرام بیضایی دقیقا از قواعد تخت حوضی در تئاتر مدرن، بهره های دیگری می برد. آیین ها مثل انرژی اند که می توانند استحاله شوند و در اشکال تازه تری بروز پیدا کنند. بشر همیشه آیین ها را دوست داشته. زندگی بدون آیین و سنت، زندگی بدون روح و خشکی است. آیین لطافت می بخشد، لذت می دهد. القای آموزش و ایجاد همدلی، همبستگی و همراهی می کند.
برگزاری این دوره از جشنواره نمایش های آیینی سنتی با دوره های پیش تفاوت هایی دارد و اگر تفاوت نداشته باشد، باید نگران بود. از این روست که تاکید می کنم با وجود پژوهش های مختلف و پیشرفتی که در زمینه تئاتر در دانشکده ها صورت گرفته، تئاتر آیینی سنتی ما باید به سوی تئاتر ملی گام بردارد. در غیر این صورت یقینا ناتوان مانده است. ما به تئاتر جهان احترام می گذاریم و از تجارب جهانی تئاتر، نهایت بهره را خواهیم برد، ولی باید در جست و جوی تئاتری با هویت ملی خودمان نیز باشیم، نمایشی که ذائقه ایرانی در آن باشد. تئاتر و جشنواره آیینی سنتی، گامی است برای تحکیم، تقویت و توجه به مولفه ها و شاخصه هایی که باید در این زمینه صورت بگیرد. بنا نیست تئاتر ایران فقط به دو سال یک بار جشنواه آیینی اختصاص پیدا کند. این جریان باید در دستورالعمل وزارت ارشاد قرار بگیرد. بناست که تئاتر سنتی ما به عنوان مهم ترین ژانر مورد توجه، حمایت، هدایت و نظارت قرار بگیرد.
متاسفانه طی سالیان اخیر مشاهده کرده ایم که کمترین توجهی به این ژانر نمایشی نشده و بسیاری از تجارب غیرمنطقی و غیرضروری در تئاتر ایران با حمایت های بیشتری رو به رو بوده اند. همچنین دانشجویان ما به تئاترهایی که جنبه پرفورمنس های عجیب و غریب پیدا کرده اند، توجه بسیار نشان می دهند. دانشجویان باید علاوه بر توجه به این کارها، به این بخش که مربوط به شناسنامه و هویت ماست، توجه داشته باشند. اکنون تئاتر ایران به عارضه کم توجهی مبتلاست.»

 

مطالب مرتبط:

ـ جدول زمان‌بندی بخش صحنه‌ای شانزدهمین جشنواره‌ی نمایش‌های آیینی سنتی اعلام شد