ميراث فردا » فیلم اتنوگرافی[1] کلاغ
خانه > تصویر مردم‌شناسی, هند > فیلم اتنوگرافی[۱] کلاغ

فیلم اتنوگرافی[۱] کلاغ

 

جلال جعفرپور

تصویر1: مرد هندو که در دستان خویش خاکستر همسرش را دارد، که آماده وداع با او و انداختن خاکسترش در آب مقدس است. عکاس : جلال جعفرپور سال 1392 - هند، میسور

تصویر۱: مرد هندو که در دستان خویش خاکستر همسرش را دارد، که آماده وداع با او و انداختن خاکسترش در آب مقدس است. عکاس : جلال جعفرپور سال ۱۳۹۲ – هند، میسور

فیلم کلاغ برای جشنواره (SHORT FILM FESTIVAL / 31 January – 8 February, 2014 ) در فرانسه فرستاده شد.

باورهای فرهنگی مرگ در دهه اخیر مورد توجه انسان شناسان و جامعه شناسان بوده است. شناخت مرگ و مناسک آن به عنوان یک پدیده فرهنگی – اجتماعی دارای شیوه های آیینی خاص خود می باشد، که با استفاده از تحقیقات فرهنگی در این حوزه اهمیت و نقش آنرا برایمان بیش از پیش روشن خواهد کرد.

مرگ یک تجربه جهانی است. مهم نیست که  در چه فرهنگی، دینی، نژادی، و کشوری هستیم چون براستی همه ما می­میریم. اما چگونگی رویکرد ما به مرگ، چگونگی ما در مورد درد و رنج و غم و اندوه و یا مناسک آن، و یا آنچه که باور داریم چه در این جهان و یا پس از مرگ، متفاوت است و بر اساس فرهنگ، دین، و اعتقادات معنوی افراد تعریف می­شود. انسانگراها (Humanism)، که عقیده دارند خدایی وجود ندارد و مرگ پایان زندگی است. مسیحیان و مسلمانان بر این باورند که مرگ آغاز حیات جاودانی است و هندوها بر این باورند که در حالی که مرگ پایان زندگی است، اما آن را آغازی جدید می­دانند.

هندوان معتقدند که هر انسان ارواحی دارد که پس از مرگ از بدن او خارج شده و برحسب اعمال نیک و بدی که در این جهان انجام داده به بدن های برتر یا پست تر حلول می نماید[۲]. این روان و روح را آتمن می خوانند. عبارت معروف «گیتا» [۳] در این باره چنین است: «درست همانطور که آدمی جامه های کهنه خود را بیرون می آورد و جامه تازه ای بر تن می کند، ارواح تجسد یافته نیز بدن های کهنه را به دور افکنده و بدنهای جدیدی می یابند.» این نظریه تولد دوباره، واقعاً از ویژگی های بسیار مهم دین هندویی است[۴].

این فیلم در ارتباط با یکی از مناسک هندوئیسم یعنی سوزاندن مردگان، که در یکی از شهرهای هند یعنی میسور به شکل اتنوگرافیک توسط جلال جعفرپور و احسان شایگان ساخته شده است. که در سه مرحله : ۱– مراسم سوزاندن ۲- پس از سه روز سوزاندن ، خاکستر و تکه های استخوان جمع آوری ودر رودخانه­ی مقدس رها می شود و در نهایت ۳– وداع کامل بستگان از میت (مرده) در روز ۱۳  می باشد، به تصویر کشیده شد.

در رابطه با نام فیلم و ارتباط آن با محتوای فیلم باید بگویم که کلاغ پرنده­ای است که نام علمی آن « carvas splendens viellot »  است و در زبان سانسکریت به نام «Kakah » و در تعبیر عامیانه به آن «House crow» می­گویند. کلاغ جایگاه ویژه­ای در مناسک مذهبی هندوئیسم دارد، که معمولا مرتبط با روح گذشتگان و اجداد معنی می شود. در مذهب هندو مناسکی بنام «pindapradana» که در آن گلوله­هایی که با برنج درست شده به کلاغ داده می شود و اهمیت آن بخاطر اینست که کلاغ ارتباط میان مردگان و زندگان پنداشته شده، در این باور روح مردگان با خوردن غذا بواسطه کلاغ به آرامش می رسد.

 یکی از ویژگی­های خاصی از آیین هندو آماده سازی توپ برنج یعنی ( pinda ) ، برای روح فرد مرده است. در باور و مناسک قدیم در مذهب هندو و در هنگام غذا و قبل از آن یک مشت برنج برای کلاغ می ریختند و این رفتار بدین معناست، که با این کار به روح مردگان خویش غذا می دهند.

 خدای شانی یکی از نه ستاره  در ستاره شناسی هندوئیسم است. شانی نقش محافظت از دزدی را دارد. این ویژگی در ارتباط با کلاغ بدین صورت است که شانی بر روی کلاغ می­نشیند تا از دزدی­ها و اتفاقات بدی که ممکن است اتفاق بیافتد، جلوگیری کند. شانی یکی از محبوب ترین خدایان است که هندوها از او برای دعا  و دفع شر و حذف موانع استفاده می کنند. از خود گذشتگی خداوند شانی  در حل تمام  مشکلات مربوط به بدن ، خانواده، جامعه ، ذهن ، امور مالی و اشتغال است.

تصویر2: شانی سوار بر کلاغ

تصویر۲: شانی سوار بر کلاغ

برای بسیاری از هندوها ، سوزاندن روش ایده آلی برای مردگان است، اگر چه نیز بعضی از گروه ها و کاست های دیگر عمل دفن را انجام می دهند، اما اکثریت غالب مرده هایشان را می­سوزانند. مراسم تشییع جنازه، در حضور سوگواران مرد، که معمولا نیز از ورود زن ها جلوگیری می­شود و همچنین نزدیکترین خویشاوند متوفی (معمولا پسر بزرگتر و یا همسر متوفی ) مسئول مراسم بوده که با راهنمایی مرد روحانی(priest) مناسک را انجام می دهد. در باور هندوها با سوزاندن بدن روح آزاد می شود و بدی‌ها از بین می رود. شعله های آتش نشان دهنده‌ی برهما ( خالق ) است. هندوها به تناسخ اعتقاد دارند و هنگامی که یک شخص می­میرد، روح او از یک بدن به بدن دیگر در مسیر خود برای رسیدن به نیروانا ( بهشت ) حرکت می­کند.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱٫ تفاوت فیلم اتنوگرافیک با مستند در این است که فیلم‌ساز از افراد نمی‌خواهد تا واقعیت را برای او بازی کنند بلکه به دلیل شناخت متقابل میان او و گروه و تا حدی عادی شدن حضور وی این امکان برای وی به وجود می‌آید که از جریان واقعی فیلم بگیرد و برخلاف مستند مشاهده‌گر که تمامی صحنه‌ها آگاهانه ثبت می‌شود.

۲٫ کدرنات تیواری ، دین شناسی تطبیقی، ترجمه دکتر مرضیه (لوئیز) شنکایی، نشر سمت، چاپ اول، ۱۳۸۱

۳٫ پت فیشر، دایره المعارف ادیان زنده جهان، ترجمه مرضیه سلیمانی، نشر علم، چاپ اول ۱۳۸۹

۴٫ اکبر دانا سرشت، فلسفه هند قدیم از کتاب ماللهند ابوریحان بیرونی، نشر امیرکبیر، چاپ سوم ۱۳۶۳٫