ميراث فردا » گزارش مراسم رونمایی 13 جلد کتاب مردم‌شناسی محلات منطقه‌ی ۱۹
خانه > اخبار مردم شناسي, مراكز مردم‌شناسي, معرفي كتاب > گزارش مراسم رونمایی ۱۳ جلد کتاب مردم‌شناسی محلات منطقه‌ی ۱۹

گزارش مراسم رونمایی ۱۳ جلد کتاب مردم‌شناسی محلات منطقه‌ی ۱۹

 

گزارش مراسم رونمایی کتب مردم‌شناسی محلات سیزده‌گانه‌ی منطقه‌ی ۱۹

طرح جامع مطالعات مردم‌شناختی محلات سیزد‌ه‌گانه منطقه ۱۹ با هدف باز‌شناسی هویت تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی محلات حاشیه جنوبی تهران و ساکنان بومی و مهاجر آن به سفارش شهرداری منطقه ۱۹ و توسط موسسه‌ی میراث فردا در طی ۲۸ ماه، از اردیبهشت ۱۳۹۰ تا مرداد ۱۳۹۲، به مرحله اجرا درآمد. در این طرح هر محله به عنوان یک واحد مطالعاتی مورد نظر بوده که موضوعات مختلف فرهنگی و اجتماعی را مورد پژوهش قرار داده و دستاورد آن در قالب ۱۳ کتاب ۲۵۰ تا ۳۵۰ صفحه‌ای (به نسبت محله) به عنوان مرجعی برای تهران‌شناسی ارائه گردیده است. در اجرای این پروژه‌ی مطالعاتی، ۶۳ نفر از متخصصان مردم‌شناس و سایر رشته‌های مرتبط (جامعه‌شناسی، تاریخ، معماری، رجل شناسی، مترجم متون تاریخی، عکاس و گرافیست) همکاری داشتند.

مراسم رونمایی از کتب سیزده‌گانه محلات منطقه‌ی ۱۹ شهرداری تهران، در تاریخ ۶ آبان ۱۳۹۲ در مجموعه­ی فرهنگی شهربانو واقع در بوستان ولایت با حضور شهردار منطقه ۱۹، معاونت اجتماعی فرهنگی شهرداری تهران، رییس کمیسیون فرهنگی شورای شهر تهران، معاونین اجتماعی و فرهنگی مناطق ۲۲ گانه­ی تهران، اعضای شورایاری محلات منطقه ۱۹ و همکاران موسسه­ی میراث فردا به عنوان مجری طرح برگزار گردید.

در ابتدای برنامه آقای مهندس فتح­اللهی شهردار منطقه ۱۹ به بیان سخنانی در ارتباط با ۱۳ کتاب محلات تابعه پرداخته و پس از ذکر مقدمه­ای در ارتباط با اهمیت فعالیت­های اجتماعی و فرهنگی و لزوم توجه به آن­ در سطح محلات شهر تهران، در مورد لزوم تبدیل حاشیه به متن در این منطقه تاکید کردند و افزودند پرداختن به هویت محله، چگونگی شکل­گیری و علل مهاجرت اقوام، شناسایی نقاط ضعف و قوت و استفاده از پتانسیل­های محلات و… از محورهایی بودند که در این راستا مدنظر قرار گرفته است. به طوری­ که مدیریت شهری با استفاده از آن بتواند با تکیه بر فرصت­ها و پتانسیل­های موجود، نارسایی­ها و نازیبایی­های موجود در محلات را به زیبایی­ها بدل کرده و سبب پیشرفت و توسعه­ی محله­ای گردد.

شهردار منطقه ۱۹ در ادامه افزود: در این رابطه موضوع را با موسسه میراث فردا که یک موسسه‌ی مردم‌شناسی و انسان‌شناسی است و از سوابق مطالعاتی بسیاری در مناطق مختلف ایران برخوردار است، در میان گذاشتیم و پس از نشستی چند با مدیران موسسه و تبیین موضوع، طرحی را تحت عنوان طرح جامع مطالعات مردم‌شناختی محلات منطقه ارائه نمود که مورد موافقت قرار گرفت. هر چند زمان طولانی، حدود ۲۸ ماه برای انجام این پروژه صرف شد و کمبود منابع و بهتر بگوییم نبود منابع روند مطالعاتی را با دشواری‌های بسیاری روبرو کرد، اما مجری طرح به خوبی از عهده کار برآمد و با حساسیت و دقت بیشتری به بازسازی حیات تاریخی و فرهنگی محلات سیزدگانه منطقه پرداخت.

می­توان گفت این کتاب­ها برای اولین بار است که به این شکل مستند و مکتوب گردآوری شده و دوستان ما در موسسه­ی میراث فردا از طریق کارهای میدانی، کتابخانه­ای، مصاحبه با بزرگان و ریش­سفیدان محلات و حتی با مراجعه به شهرستان­های مبدا مهاجرت و ریشه­یابی مهاجرت­های قومی و فعالیت های دیگری در این راستا، توانسته­اند یک دورنمای عمیق را به این شکل به انجام برسانند.

در ادامه آقای فتح­اللهی، نکاتی را جهت آشنایی بیشتر شرکت­کنندگان با این طرح مطالعاتی عنوان کردند:  به نظر می‌رسد این طرح به‌گونه‌ای ارزش معنوی و نظری طرح احیای مدیریت محلات را که به دستور شهردار محترم تهران جناب آقای دکتر محمد باقر قالیباف به اجرا گذاشته شده است را نمایان می‌سازد و اطلاعات گسترده و عمیق و انبوهی را از شئون مختلف فرهنگی و اجتماعی و هویت تاریخی مردم محلات در اختیار مدیریت شهری قرار می‌دهد.

سپس شهردار منطقه ۱۹ کلیاتی را از مباحث کتاب‌ محلات در چهار حوزه مطالعاتی ارائه نمودند. تحولات تاریخی منطقه از دوران صفویه تا پهلوی، پیشینه حضور مهاجران نواحی مرکزی ایران در اراضی منطقه ۱۹، پیشینه بافت روستایی منطقه و چگونگی استحاله آن بواسطه گسترش بافت شهری، از جمله موضوعاتی بودند که در تبیین حوزه‌ی تاریخی کتاب به آنها اشاره نمودند و در تبیین دیگر حوزه‌ها فرمودند:
در حوزه‌ی اجتماعی مسائل بسیار متنوعی چون ریخت‌شناسی محله، فضاهای شهری، مهاجرت، گروه‌های قومی، مذهبی و زبانی، طبقات اجتماعی، روابط و مناسبات اجتماعی، هنجارها و ارزش‌ها و رفتارهای ساکنان محلات، آسیب‌های اجتماعی محله و علل و عوامل آن مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

در حوزه فرهنگی موضوعاتی چون آداب و رسوم، باورها، پوشش، مسکن، خوراک و اوقات فراغت به شیوه مقایسه‌ای آورده شده است.

سرانجام در حوزه اقتصاد محله، ضمن پرداختن به فضاهای اقتصادی، مشاغل محله، اقتصاد خانواده، بررسی مفصلی از اقتصاد بومی محله و علل و عوامل آن با تکیه بر توانمندی‌های بومی و قومی ساکنان محلات صورت گرفته است. که در این راستا می‌توان به شکل‌گیری بازار عبدل‌آباد و خلازیر اشاره کرد.

در انتها آقای فتح­اللهی از زحمات دوستان و دست اندرکاران این طرح مهم و ارزشمند به ویژه از پژوهش‌گران و مدیر موسسه­ی میراث فردا آقای محمد‌ صادق دقتی‌ تشکر کردند و اظهار امیدواری نمودند که این گام­های فرهنگی با راهنمایی صاحب­نظران و به خصوص شورایاران ـ به عنوان حلقه­های ارتباطی شهروندان و شهرداری ـ به پژوهش­های متعددی از این دست بینجامد.

در ادامه­ی جلسه آقای محمد‌صادق دقتی به عنوان مدیر پروژه­، صحبت­های خود را این‌گونه آغاز کردند: در ابتدا از تمام کسانی که بنیان این نوع مطالعه را در این منطقه بنا نهادند تشکر می­کنم، زیرا این کار می­تواند سبب تحول جدی­ای در بخش تهران­شناسی، تلقی شود.

وی افزود: توجه به مطالعات کیفی در جامعه‌ی شهری، ضرورتی است که با پیدایش شهرهای بزرگ و به عبارتی بهتر، کلان شهرها پدید آمده است. بی شک مهاجرت، عامل اصلی پیدایش کلان‌ شهرها است که طی آن توده‌های عظیم جمعیتی از قومیت‌های مختلف و با فرهنگ‌ها و سلایق و خصایص متفاوت، در یک فضای شهری گسترده دور هم جمع شده‌‌اند. فضای شهری یک فضای انسانی است و همه­چیز با انسان معنی پیدا می­کند. پس اگر تمایلات، ویژگی­ها و سلایق فرهنگی افراد نادیده گرفته شود، بازخورد مثبتی از سرمایه­گذاری­های مادی و معنوی در مراکز شهری به دست نخواهد آمد. در واقع بدون شناخت این عوامل، امکان تعامل با شهروندان ممکن نخواهد بود و برنامه‌ریزی ‌شهری با بن‌بست مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی امکان بروز بحران‌های هویتی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی دور از انتظار نیست.

محمد صادق دقتی از قول آقای دکتر قالیباف، شهردار تهران افزود: پیش از آنکه مسئولیت شهرداری خدماتی باشد، اجتماعی است. بنابراین برای رساندن شهروندان به فرهنگ واقعی شهروندی و مشارکت دادن آنها در امورات شهری، نیاز داریم که بحث­های فرهنگی و هویتی را در شهر دنبال کنیم. شهر تهران لایه­هایی از مهاجرت‌ را دور یک هسته­ی مرکزی شکل داده است. به دلیل اینکه مطالعاتی روی بافت تاریخی و هویت فرهنگی این لایه‌ها صورت نگرفته، رفته رفته ضخیم­تر شده و بخشی از آسیب­های اجتماعی و بحران­های هویتی را در خود مدفون ساخته است. اینکه گاه می‌بینم از یک گوشه شهر بحرانی اجتماعی سر بلند می‌کند، اغلب ریشه در این لایه‌ها دارد و دلیلش عدم مطالعه و برنامه‌ریزی به موقع این لایه‌های سکونتی است.

متاسفانه منابع بسیار اندکی در خصوص پیشینه تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی تهران وجود دارد. بیشترین آنها مربوط به دوران قاجار است. از دوران زندیه، افشاریه، صفویه منابع چندانی در اختیار نداریم و تنها در برخی منابع تاریخی و سفرنامه‌ها، اشاراتی کوتاه به تهران شده است.

از قرون بعد از اسلام تا دوره‌ی صفویه نیز تنها در چند منبع تاریخی همچون نزهه‌القلوب، یاقوت حموی و معجم البلدان مطالبی کوتاه در خصوص قریه تهران نوشته شده است.

این منابع دستمایه تالیفات و تحلیل‌ها و برداشت‌های امروزی مولفان و محققان در خصوص پیشینه تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، و ریخت شناسی تهران است. چیزی به آنها اضافه نشده بلکه با برداشت‌ها و تحلیل‌های مولفان همراه بوده و دست به دست می‌چرخد.

کمبود منابع تاریخی کار تهران شناسی را با مشکلات بسیاری روبرو کرده است. در صورتی که اگر اطلاعات اولیه موجود نباشد، کار شناخت با مشکل مواجه می‌شود. بنابراین باید به حجم این منابع پایه­ای افزود.

مدیر پروژه­ی مردم­‌شناسی محلات منطقه ۱۹ ادامه داد: به اعتقاد ما برای تهران­شناسی باید از حاشیه به طرف متن حرکت کنیم. حاشیه­ها اطلاعاتی به ما می­دهند که می­توانیم از طریق آن خلاء اطلاعات مستند تهران را پر کنیم. بر اساس الگوی پژوهشی استفاده شده در این طرح مطالعاتی، که در آن از تجربیات چندین ساله پژوهش‌های میدانی این موسسه بهره گرفته شده است و بر مطالعات تطبیقی و مدل سازی فرهنگی بر اساس نشانه‌های موجود و مستند کردن عناصر آن بر اساس همپوشانی اطلاعات تکیه دارد و در مردم‌شناسی تاریخی نیز کاربرد دارد، می‌توان با حرکت از لایه­های حاشیه­ای به متن، به اطلاعات مستند دقیق و عمیق­تری دست یافت. می­توانم بگویم اگر فرصت و توان اجرایی بیشتری در اختیار داشته باشیم، امکان نفوذ به لایه­های عمیق­تر شهری ممکن خواهد بود.

آقای دقتی صحبت­های خود را با اظهار امیدواری به تسری یافتن این طرح مطالعاتی به دیگر مناطق حاشیه‌ای تهران به عنوان پازل‌های تکمیلی، به پایان رساندند.

در ادامه­ی جلسه، مقدمه­ی دکتر محمد باقر قالیباف شهردار تهران که بر کتاب مردم­شناسی محلات منطقه ۱۹ نگاشته شده، توسط آقای جوادی معاونت اجتماعی منطقه ۱۹ قرائت شد. در این مقدمه با تاکید به اهمیت تاریخ­نگاری محلات، و اینکه تاریخ محلات به تنهایی تصاویر پراکنده­ای هستند ولی از کنار هم قرار گرفتن آن­ها تصویر بزرگی از هویت ملی حاصل می­شود، اشاره شده است. در این میان و با توجه به تحولات سریع شهرها در دوران مدرن و تحولات دوران گذار، هویت­ محله­ای با آسیبی جدی مواجه بوده و توجه به این مسئله و پرداختن به هویت قومی و محله­ای به دلیل اهمیت آن از مقولات بسیار مهم تلقی می­شود.

هم­چنین در این مقدمه از شهرداری منطقه‌ی ۱۹  که زمینه‌ساز به وجود آمدن این اثر فاخر و ماندگار در حوزه­ی مدیریت شهری با عنوان محله و هویت محلی شده‌اند، تقدیر و سپاس شده است.  اثری که در گنجینه­ی مدیریت شهری ماندگار خواهد شد.

در ادامه دکتر محمد هادی ایازی معاون اجتماعی فرهنگی شهرداری تهران با قدردانی از زحمات آقای فتح اللهی، آقای دقتی، آقای صمدنژاد و دیگر همکاران در شهرداری با ایراد سخنانی بیان داشتند که کتاب محلات، سند هویت فرهنگی، اجتماعی و تاریخی مردم این منطقه است و  موجب شناخت هر چه بیشتر اهالی از محل سکونت خود شده و تعامل هر چه بیشتر آنها را به دنبال خواهد داشت.

در بخش پایانی، ۱۳ کتاب محلات ۱۳ گانه­ی منطقه­ی ۱۹ با حضور معاون اجتماعی فرهنگی شهرداری تهران دکتر محمد هادی ایازی، عبدالمقیم ناصحی رییس کمیسیون فرهنگی شورای شهر تهران، آقای فتح­اللهی، شورایاران، مدیر اجرایی طرح و دیگر مسئولین رونمایی گردید.

کتب سیزده گانه محلات منطقه نوزده

 

تهیه و تنظیم: ثریا لشگری

_____________________________________

مطالب مرتبط:

مراسم رونمایی کتب مردم شناسی محلات سیزده گانه منطقه ۱۹

_____________________________________

مطالب مرتبط رونمایی کتب محلات در دیگر خبرگزاری‌ها:

خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا): مطالعات حاشیه‌نشینی شهر تهران نخستین گام را پیمود

معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران: سند هویت محله ها هدیه ای که برای آیندگان به یادگار می ماند

شهر کتاب: رونمایی ۱۳ جلد کتاب مردم‌شناسی محلات منطقه‌ی ۱۹

شهرداری منطقه ۱۹: نخستین کتابچه‌ی هویت محلات

روزنامه اعتدال: رونمائی از کتابچه هویت محلات

خبرگزاری ایرنا: کتابچه هویت محلات گام فرهنگی برای احیا ی پاتوق‌های محله است

خبرگزاری فارس: رونمایی از نخستین سند مکتوب محلات