خانه > اخبار مردم شناسي, ترکمن > معرفی یکی از بازی‌های بومی ترکمن‌ها

معرفی یکی از بازی‌های بومی ترکمن‌ها

ستاربردی   فجوری

عکس برگرفته شده از وبلاگ بچه های دیروز، بچه های پریروز

عکس برگرفته شده از وبلاگ بچه های دیروز، بچه های پریروز

 این بازی در مناطق مختلف ترکمن‌صحرا نام‌های متفاوتی دارد که عبارتند از: گلیم پرچک[۱] قرانگ گوردم[۲] بوقن مجا[۳] سورما قراگوز[۴].

اهداف بازی : تقویت جرأت وشهامت – استقلال‌طلبی – تقویت حس مبارزه‌طلبی – تقویت تعاون و همکاری – تقویت بینایی و در نهایت تقویت عضلات بدن .تعداد بازیکن از ۸ تا ۲۰ نفر.

دربارهی بازی: بازی گلیم پرچک معمولا مخصوص شب بوده و بیشتر در شبهای نزدیک به عید سعید فطر و قربان بازی می‌شود. در این بازی کودکان با رفتن به جاهای تاریک و مخوف و مخفی شدن در آنجا، شهامت و جرات پیدا کزده و این احساس در آنها تقویت می‌شود که آنها بدور از والدین نیز قادر به ادامه حیات هستند چرا که تا این زمان کودک وابسته به والدین بوده و هست، و احساس دوری از والدین برای او سخت و ترسناک می‌باشد. به همین دلیل کودکی که شب‌کور بوده و یا  جرات و شهامت تنها در تاریکی ماندن را تجربه نکرده باشد، توانایی بازی کردن را نیز نخواهد داشت. در حین اجرای این بازی بچه‌ها حتی حدود ۳ کیلومتر از محل بازی دور شده و در ورای تپه‌ها مخفی می‌شوند، که بعد از ساعت‌ها تلاش و جستجو توسط گروه مخالف پیدا شده و تا محل شروع بازی آنها را دنبال می‌کنند.

طریقه‌ی بازی : ابتدا دونفر به عنوان رهبر گروه‌(خان ) که از نظر مهارت در بازی یکسان بوده و قدرت رهبری دارند انتخاب می‌شوند. همچنین هر دو بازیکنی که قدرت یکسان دارند نیز انتخاب شده و در کنار یکدیگر قرار می گیرند. سپس بازیکنانی که دوبه دو جدا شده اند به فاصله‌ای از خان‌ها(به صورتی که صدایشان به گوش آنها نرسد) دور شده و هر کدام با انتخاب نامی مستعار بازگشته و رو به خان‌ها می‌گویند :

ــ خالای[۵] ،خالای(اصطلاحی برای انتخاب یار)

خان پاسخ می‌دهد:

ــ آلدیق[۶] ،آلدیق(به معنی گرفتیم برای بیان یارگیری)

سپس بازیکنان نام‌های مستعار را بلند اعلام کرده و می گویند صاحب این نام را کدامتان به عنوان یار انتخاب می کنید:

ــ کیما اورغ گرگ[۷] ،کیما تایق[۸] و یا کیما گون[۹](خورشید) ، کیما آی[۱۰](ماه) و انواع دیگر نام‌های مستعار همچون ، قاون[۱۱](خربزه) ، یلدیز[۱۲](ستاره) ، قارپز[۱۳](هندوانه) و۰۰۰

هر کدام از خان‌ها به‌ترتیب با گفتن نام مستعار یکی از بازیکنان(بدون اینکه بدانند این نام از آن کیست)، گروه خود را مشخص کرده و به دو گروه مساوی تقسیم می شوند . پس از مشخص شدن اعضای گروه، با گل‌یا‌پوچ و یا به دلخواه، یکی از گروهها به عنوان گروهی که باید قایم شوند انتخاب شده و در تاریکی شب از دید دیگران پنهان می‌شوند و گروه دیگر در همان محل که «پله» نامیده می‌شود می‌مانند . پله محلی است که در بازی مرکزیت داشته و با دست زدن هر یک از بازیکنان به آن(که معمولا یک درخت می‌باشد) تمامی یاران گروهی که در کنار پله مانده‌اند(گروه مخالف پله) در امان می مانند .

گروهی که در تاریکی پنهان هستند(گروه پله)، در اضطراب و دلهره در محلی تاریک پنهان شده وچون شاهینی در کمین شکار خود هستند، افراد گروه مخالف «پله » به دنبال آنها می روند تا آنها را پیدا کرده و از مخفیگاه بیرون بکشند. هر یک از افراد گروه مخالف پله از هر فاصله‌ای که افراد گروه پله را ببینند وشناسایی کنند، با داد و فریاد اعلام می‌کنند که فلان کس را دیده‌اند و تمام گروه او(مخالف پله) به طرف «پله » فرار می‌کنند تا به آن دست زده و مصونیت پیدا کنند . اگر چنانچه به پله برسند در امان هستند ولی در صورتیکه یکی از آنها را افراد مخفی شده گرفته و متوقف نمایند(برای متوقف کردن می‌توانند از دیگر اعضای گروه خود نیز کمک بگیرند) گروه خود را صدا می‌کنند تا از مخفیگاه خود خارج شوند. سپس تمامی اعضای گروه پله از محل متوقف شدن بازیکن حریف تا پله را از اعضای گروه مخالف پله، سواری گرفته و بار دیگر مخفی می‌شوند. ولی در صورتیکه موفق به متوقف کردن آنها نشدند و توانستند به پله برسند، تمامی اعضایی از گروه مخالف پله که مشاهده شده‌اند باید از بازی خارج شوند. در صورتیکه تمامی اعضا مشاهده شده باشند، گروه مخالف پله باخته است، ولی در صورتیکه هنوز اعضایی از گروه پله مخفی مانده باشند، بازی ادامه پیدا می‌کند تا زمانی که تمامی اعضا به همین منوال مشاهده شوند، پس از اینکه آخرین نفر گروه پله نیز مشاهده شده و ببازد، این بار جای دو گروه عوض شده و بازی ادامه پیدا می‌کند.

منبع: کتاب بازی های بومی ترکمن‌ها نوشته‌ی ستاربردی فجوری

 


[۱] Gelim perčk

[۲] Qarag qordem

[۳] Bogen meje

[۴] Sorma qaragoz

[۵] xalay

[۶] aldeq

[۷] kema oraq gereg

[۸] Teyq

[۹] gon

[۱۰] ay

[۱۱] gaven

[۱۲] yeldez

[۱۳] garpez