خانه > اخبار مردم شناسي, فرهنگ ایران, معرفي كتاب > کتاب «قهوه‌خانه در گذر زمان»

کتاب «قهوه‌خانه در گذر زمان»

کتاب «قهوه‌خانه در گذر زمان»«پیدایی قهوه‌خانه در ایران»، «چای در ایران»، «اتحادیه­ی قهوه‌چی‌ها در ایران»، «نقاشی قهوه‌خانه‌ای»، «تلویزیون، جایگزین نقال‌ها»، «سماور و یک زندگی سیصد ساله»،‌ «قهوه‌خانه، یادگاری از ایران قدیم»،‌«توتون و تنباکو در ایران»، «تعامل موسیقی و قهوه‌خانه‌ها»، «نگاهی به جایگاه قهوه‌خانه‌ها در فرهنگ مردم ایران»، «ورود قلیان به تهران» و «قهوه‌خانه‌های تاریخی تهران» برخی از مهم‌ترین عناوین کتاب «قهوه­خانه در گذر زمان» هستند.

نخستین بخش کتاب به تاریخچه­ی پیدایی قهوه‌خانه در ایران، کشف قهوه، مصرف چای و قهوه برای اولین‌بار در ایران، می‌پردازد. کتاب به نقل از سفرنامه­ی شاردِن، سیاح فرانسوی که در زمان صفویه به ایران آمد، قهوه‌خانه ایرانی را این چنین توصیف می‌کند: «قهوه‌خانه، تالارهای بزرگ وسیع و بلند به صورت و اشکال گوناگونی ساخته شده است، معمولا بهترین پاتوق هر شهری به ‌شمار می‌رود. چنین مرکز اجتماع، محل تفریح سکنه­ی بالانشین است. بسیاری از قهوه‌خانه‌ها، به ‌ویژه در شهرهای بزرگ، دارای حوض آبی در وسط است. این تالارها در دورادور خود دارای مصطبه یا سکوهایی‌اند که به ارتفاع سه پا و به پهنای سه تا چهار پا (بر حسب وسعت محل) است و یا چوب‌بستی وجود دارد که به شیوه­ی اهالی مشرق زمین در روی آن می‌نشینند.»

برخی از تاریخی‌ترین قهوه‌خانه‌های تهران مانند قهوه‌خانه­ی پنجه‌باشی، قهوه‌خانه­ی فراش‌باشی، قهوه‌خانه­ی اسدالله سینه‌کفتری، قهوه‌خانه­ی نایب، قهوه‌خانه­ی باغچه علی‌جان (حیاط شاهی)، قهوه‌خانه­ی چال (قدیمی‌ترین قهوه‌خانه تهران)، قهوه‌خانه­ی رجب تنبل و قهوه‌خانه­ی عباس شمرونی، در این کتاب به اختصار معرفی می‌شوند.

کارکرد قهوه‌خانه در جامعه­ی ایران، معماری قهوه‌خانه‌ای و شکل بنای قهوه‌خانه نیز در بخش بعدی کتاب مورد بررسی قرار می‌گیرد. در قسمتی از این فصل آمده است: «قهوه‌خانه­ها در جامعه­ی ایران، تحول و دگرگونی بزرگی در شکل گردهمایی‌های مردم و شیوه­ی گذراندن اوقات فراغت و نوع سرگرمی‌های آنان فراهم آوردند. مردم از هر قشر و گروه، هر روز پس از دست کشیدن از کار روزانه و در ایام و اوقات بیکاری، در قهوه‌خانه‌ها جمع می‌شدند و ساعت‌ها به گفت‌وگو و تبادل نظر درباره کارهای اجتماعی و اقتصادی و سیاسی می‌پرداختند.»

در بخش «آرایه‌بندی نماها در قهوه‌خانه»، آجرکاری و کاشی‌کاری و دیوارنگاره‌های قهوه‌خانه‌ها بررسی می‌شوند. کتاب در ادامه به بیان تاریخچه­ی قلیان و شرح جنس و نوع تزیینات آن‌ها می‌پردازد.

آبگوشت یا همان دیزی، یک بخش از کتاب را به خود اختصاص می‌دهد. نویسنده در طی آن، تاریخچه­ی آبگوشت و انواع آن، آداب آبگوشت‌خوری، ضرب‌المثل‌های آبگوشتی و لذیذترین خوراک‌های ایرانی را بیان می‌کند.

«قهوه‌خانه»، عنوان بخش بعدی کتاب است. این بخش ضمن ارایه­ی تعریفی مختصر از قهوه‌خانه‌های سنتی، به نقش رادیو و تلویزیون در تحول محیط قهوه‌خانه، افراد مشغول در این محیط و تعامل موسیقی و قهوه‌خانه می‌پردازد.

بخش دیگر کتاب به جایگاه قهوه‌خانه‌ها در «فرهنگ مردم ایران» نگاه کوتاهی می‌اندازد و سرانجام ورود قلیان به ایران، قهوه‌خانه‌های تاریخی و پاتوق‌های تهران قدیم مورد بررسی قرار می‌گیرند. در پایان هم تعدادی از اسناد قدیمی اتحادیه­ی قهوه‌خانه‌ها آورده شده است.

چاپ نخست کتاب «قهوه‌خانه در گذر زمان» تالیف مشترک فرزین معتکفی، عباس علایی چهره‌برق و سید علیرضا میرعلی نقی، در ۱۵۲ صفحه و بهای ۱۴ هزار و ۸۵۰ تومان از سوی موسسه­ی انتشاراتی جهان جام جم راهی بازار کتاب شده است.

منبع: خبرگزاری کتاب ایران