خانه > اخبار مردم شناسي > گزارش نشست بررسی کتاب «مقدمه ای بر انسان‌شناسی دین»

گزارش نشست بررسی کتاب «مقدمه ای بر انسان‌شناسی دین»

تهیه و تنظیم: ثریا لشگری

نشست نقد کتاب انسان شناسی دیننشست بررسی کتاب «مقدمه­ای بر انسان­شناسی دین» نوشته فیونا بُوی در تاریخ هشتم دی ماه ۹۲ در ساعت ۱۶ و با حضور مهرداد عربستانی(مترجم کتاب)، محمد عارف( استاد انسان­شناسی دانشگاه) و معصومه ابراهیمی(مردم شناس) و همین­طور آقای ساسانی(ناشر کتاب) در خانه موزه­ی دکتر علی شریعتی برگزار شد.

در ابتدا بعد از توضیحات مختصری از زبان مترجم، معصومه ابراهیمی به ارائه­ی توضیحاتی در مورد کتاب پرداختند.

وی سخنان خود را با اظهار خوشحالی از ترجمه­ی این کتاب آغاز کرد و گفت: «این کتاب، بسیار ارزشمند است. و برای پژوهشگران انسان­شناسی، مطالعات فرهنگ­پژوهی و به طور کل هرکسی که دغدغه­ی دین را به عنوان یک مبحث علمی دارد، بسیار کارآمد و مهم خواهد بود. و البته مطالعه­ی فصول آن می­تواند ایده­های فراوانی را در اختیار پژوهشگران قرار دهد.

خواندن این کتاب سبب خواهد شد که حرکتی در پژوهشگران ایجاد شود تا بحث انسان­شناسی دین به یک حرکت و جریان علمی در جامعه تبدیل گردد. و از این نظر کتاب انسان­شناسی دین را در نوع خود به یک اثر منحصر به فرد تبدیل کرده است.»

وی افزود: «از سوی دیگر و با وجود اینکه روش استفاده شده در کتاب انسان­شناسی دین، بر اساس روش انسان­شناسی تنظیم شده است، اما میتوان گفت مطالب آن، میان­رشتهای است. و برای پژوهشگران در حوزه­ی نمایش، فولکلور، علاقه­مندان به مباحث فمینیستی و قوم­نگارانه بسیار مفید خواهد بود.

نویسنده در این کتاب، دین را به عنوان نماد یک پدیده­ی فرهنگی معرفی کرده که با روش علمی می­توان آن را مطالعه نمود.»

ابراهیمی در انتها نیز به برخی از فصل­های کتاب اشاره کرده و با ذکر نمونه­های جالبی از اعتقادات انسان­ها، صحبت­های خود را به پایان رساند.

در ادامه محمد عارف، سخنان خود را اینگونه آغاز کردند: «از دکتر مهرداد عربستانی به دلیل انتخاب خوب و بجای کتاب برای ترجمه و همینطور از جناب آقای ساسانی به خاطر انتشار این کتاب سپاسگزارم. این کتاب نیاز اکید جامعه­ی امروز ایران است و برای گرایش­های گونه­گون رشته­های انسان­شناسی دانشگاه­های ما، که رو به پیشرفت است، ضروری به نظر میرسد.

این گونه کتابها در دانشگاه­ها مورد نیازند تا دانشجویان را در زمینه­های انسان­شناسی فرهنگی از سرگردانی میان جادو، خرافه، مذهب، باور، دین و جهان وسیعی از کلمات متعارف در آن، رهایی بخشند.

نویسنده­ی کتاب (کمیجان، سرزمین شگفت­انگیز تات­ها و مادها) افزود: «با توجه به اینکه اکثر مطالعات من میدانی و خاستگاه شناختی است، میتوانم بگویم این کتاب برای کسانی که مطالعات میدانی دارند، مفید است. زیرا فیونا بُوی در این کتاب رابطه­ی بین تجربه و نظریه را توامان نشان می­دهد. بنابراین این کتاب کمک می­کند که پژوهشگران در حوزه­ی انسان­شناسی دین در کشورمان ایران که بیش از ۳۰ قوم بزرگ در آن زندگی می­کند و از غنای فرهنگی عالی برخوردارند، با استفاده از روش­های انسان­شناسی کارهای خوبی را به انجام برسانند.

با این‌حال به نظر می‌رسد که مترجم در برخی موضوع‌ها می‌توانست از واژه‌های دیگری استفاده کند. به‌طور مثال واژه­ی مناسک برای (Ritual) استفاده شده که به نظرم با توجه به واژه‌هایی مانند «آیین» می‌شد برابرهای دیگری هم به کار برد.

وی توضیح داد: «کاربرد و تفسیر و نقش آیین هم از لحاظ فرم و هم محتوا، متناسب‌تر و شناخته­شده‌تر از مناسک است. دیگر این‌که در بسیاری از فصل‌های انسان­شناسی دین نوشته «فیونا بُوی» با ترجمه دکتر عربستانی، از کلمه­ی «نماد» بسیار استفاده شده، در حالی‌که نماد، ترجمه­ی (Symbol) است وآن در حوزه انسان­شناسی و هنر دارای کارکردهایی کاملا متفاوت با تمثیل و نشانه است. بنابراین به نظر می‌رسد که به‌جای نماد از واژه نشانه در این کتاب استفاده شود.  زیرا شرح عبارات موجود بیانگر نماد نیست. نمایانگر نشانه است.»

سخنران بعدی مهرداد عربستانی، مترجم کتاب بود. وی صحبت­های خود را با توضیحاتی در مورد فیونا بوی، نویسنده­ی بریتانیایی کتاب آغاز کرد و گفت: «این انسان­شناس بریتانیایی، یک انسان­شناس میدانی است که در آفریقا کار کرده و کتاب­ها و مقالاتی را در این زمینه تدوین کرده. و کتاب انسان­شناسی دین را نیز به عنوان کتاب درسی دانشجویان دوره­ی کارشناسی تالیف نموده است و ما می­دانیم که نوشتن یک کتاب عمومی که مطالب زیادی را به صورت درست عنوان کند، بسیار دشوارتر از نوشتن یک کتاب تخصصی است.»

عربستانی، دلیل عمده­ی خود را برای ترجمه­ی این کتاب، رفت و آمد نویسنده میان نظریه و میدان دانست و عنوان کرد: «نویسنده در سراسر کتاب، هرکجا نظریه­ای مطرح کرده است، بلافاصله یک مثال میدانی آورده است و نشان داده که چطور از این  نظریه در میدان تحقیق بهره جسته است.

و این برای کسانی که علاقه­مند به کارهای میدانی هستند، بسیار مفید خواهد بود. و البته مضاف بر این خانم فیونا بوی، مرجع­شناسی خوبی را به انجام رسانده و نشان داده که چه کسانی، چه کارهایی را در این زمینه به انجام رسانده­اند.»

همچنین آقای عربستانی مطرح کردند: «این کتاب، یک کتاب عمومی است، و تقسیم­بندی آن بر اساس موضوعات پیش رفته و در هر موضوع، نظرات عمده، شاخص و تاثیرگذار در آن حوزه مطرح شده است.»

در انتها نیز آقای ساسانی، ناشر کتاب، مطالبی را مطرح کردند و ضمن تشکر از خصوصیات اخلاقی مترجم کتاب، عنوان نمودند: «نشر افکار، مدت­هاست که به چاپ کتاب­های مردم­شناسی مبادرت دارد و از این به بعد نیز نسبت به مطالعه و چاپ کتاب پژوهشگرانی که در زمینه­ی انسان­شناسی مطالبی دارند، آمادگی دارد.»

در انتها، جلسه با پرسش و پاسخ از سوی حاضرین در جلسه و اساتید به پایان رسید

کتاب «مقدمه­ای بر انسان­شناسی دین»، نوشته­ی فیونا بُوی و با ترجمه­ی مهرداد عربستانی، در ۴۵۴ صفحه و با قیمت ۲۵ هزار تومان از سوی نشر افکار به چاپ رسیده است.

این کتاب به مساله­ی منشاء دین در عرصه‌های مختلف زندگی انسان می‌پردازد و با بررسی آداب و رسوم و مناسک جادویی و اسطوره‌ای، شناختی از هویت جوامع به‌ دست می‌دهد.

  1. جلال جعفرپور
    ۱۲ دی ۱۳۹۲ در ۱۶:۴۰ | #1

    خیلی خوب بود، امیدوارم چاپ کتابهای مردم شناسی در ایران بیشتر و بیشتر بشه.

  1. بدون بازتاب