خانه > فرهنگ ایران > جشن انگور در آذربایجان

جشن انگور در آذربایجان

برگزاری جشن در هنگام برداشت محصولات در همه جای جهان رواج دارد و مردم ایران نیز علاوه برجشن‌های ملی و تقویمی، مراسم شادمانی و پایکوبی را در زمان برداشت محصولات خود بر پا می‌کرده‌اند.

jashn e angoor
«جشن انگور» نیز یکی از این آیین‌های مردمی است که از روزگاران گذشته در مناطق مختلفی از کشور که محصول انگور در آن‌ها کشت می‌شود، برگزار می‌شد. این مراسم نمادین، در منطقه‌ی آذربایجان خصوصا ارومیه، اجرا می‌شود که در واقع نوعی مراسم شکرگزاری است و قدمتی سه هزار ساله دارد.
این آیین در زمان‌های گذشته و پیش از ظهور اسلام با نام «شانی‌دِر» در میان مردم منطقه مرسوم بوده است. «شانی»، نام گونه‌ی بسیار مرغوبی از انگور است که در منطقه‌ی غرب و به ویژه استان آذربایجان غربی کشت می‌شود. واژه «دِر» نیز به معنای چیدن است. جشن «شانی‌دِر» در این منطقه به شکرانه‌ی برداشت محصول انگور و تهیه‌ی آب و شیره انگور برگزار می‌شده است.

پس از ظهور اسلام این جشن تا مدت‌ها در اختیار مسیحیان و ارامنه منطقه بوده است.
این جشن در اواخر شهریور یا اوایل مهرماه یعنی زمانی که انگورها می‌رسند، بر پا می‌شود و همراه با رقص و آوازهای محلی آذربایجانی می‌باشد. تا قبل از ورود اسلام به آذربایجان در میان مردم برگزار می‌شد و بعد از ورود اسلام با توجه به یک سری اعتقادات مذهبی خاص، آذربایجانی‌ها آن را به اقلییت‌های مذهبی سپردند.
در این جشن با شادی و بازی‌های گروهی، هر کس بهترین انگورهای تاکستان خود را برای انتخاب بهترین‌ها به مسابقه می‌گذارد.

نحوه‌ی اجرای جشن انگور:
همان‌طور که اشاره شد، این جشن معمولاً در اواخر شهریور ماه که انگورها کاملاً می‌رسند، برگزار می‌شود و آئین‌ها، سنت‌ها و رسم و رسوم مخصوص خودش را دارد که سال‌های سال قدمت تاریخی برای خود رقم زده است.
در گذشته، مردم ارومیه با توجه به پایبند بودن به رسم و رسوم و آداب کهن و دیرین نیاکان خود و به دلیل اینکه میوه‌ی انگور را یک میوه مقدس می‌شمردند، تا قبل از مراسم عید انگور، از خوردن انگور اجتناب می‌کردند و با این کار، احترام و ارزش گذاشتن به نعمت‌های الهی و آداب رسوم گذشتگان خود را به نمایش می‌گذاشتند.
اجرای مراسم توسط ایل‌باشی یا (خانلار خانی) که رییس و ریش‌سفید ایل و خان خانان نامیده می‌شد شروع می‌شد.
مردم از صبح در داخل میدان وسیع منطقه که به تالواره مشهور بود، اجتماع می‌کردند و منتظر ورود خانلار خانی می‌شدند.
«خانلار خانی»، به همراه چهار خانم و دختر و پسر خردسالی که سبدهای انگور به دست داشتند، وارد تالوار می‌شدند.
عدد چهار به معنای عناصر چهارگانه‌ی آب، باد، خاک و آتش و دختر و پسر خردسال، نمادی از ادامه‌ی حیات بودند. خانلارخانی، سخنان خود را با دعا و نیایش و شکرگزاری شروع می‌کرد و دعای ویژه جشن انگور را اجرا می‌نمود. بعد از مراسم شکرگزاری، دختر و پسر خرد‌سال با سبدهایی مملو از انواع انگور به عنوان تبرک از مردم پذیرایی می‌کردند و هر کس به نیتی انگور بر می‌داشت.
هرکدام از خانم‌ها هم نیت می‌کردند تا آرزویی که در دل داشتند به آن برسند. مثلاً دخترهای دم بخت ازدواج کنند، خانم‌ها صاحب فرزندی شوند و یا شوهر و یا فرزند مریضشان به سلامتی برسند و حتی بعضی‌ها برای همین روز، قربانی هم نذر می‌کردند. در این روز مردم از خدا می‌خواستند که تاکستان‌ها و محصولات کشاورزی آنان را از بلایای آسمانی چون تگرگ‌، طوفان‌، سیل و… محفوظ نگاه داشته و به آنها برکت عطا نماید.
پس از انجام مراسم، گرفتن شیره‌ی انگور (دوشاب) شروع می‌شد. انگورها را از تاکستان‌ها می‌چیدند و بعد از شستشو، توسط دستگاه‌های مخصوص، له کرده و در ظرف‌هایی به نام تاغار می‌ریختند، تا آب انگور بیرون آمده و خاک مخصوصی برای ته‌نشین شدن املاح اضافه می‌کردند، تا آب انگور صاف شود. سپس آب انگور را در دیگ‌ها با هیزم فراوان می‌پختند تا به غلظت مناسب برسد. بعد از این مراسم مردان پهلوان منطقه، مراسم کشتی محلی را اجرا می‌نمودند و سپس به اجرای مراسم ساز و دهل در میدان (تالوار)و رقص دسته‌جمعی و ایجاد صف طولانی(به نشانه اتحاد) می‌پرداختند و سرود های محلی ویژه را اجرا می‌کردند. در روستاها و در هر منطقه خواننده‌های محلی(آشیق های مشهور) این سرودها را اجرا می‌نمودند. جشن انگور در بعضی از روستاها مانند (دیگاله، گرد آباد، جمال آباد، قوشچی، گولان) همزمان با رسیدن کامل انگور و در برخی دیگر به هنگام چیدن و جمع‌آوری انگور برگزار می‌شده است.

امسال، دومین جشنواره‌ی انگور در ارومیه با هدف معرفی و حفظ سنت های فرهنگی منطقه، از ۱۸ لغایت ۲۱ شهریور ماه، در این شهر برگزار شد.

اجرای مراحل تولید شیره‌ی انگور، کشمش و محصولات انگور به صورت عملی و سنتی از قسمت‌های مختلف این جشنواره بوده است.

Categories: فرهنگ ایران