طرح پژوهشی کتیبه سغن دل

کارفرما : سازمان صدا و سیما ـ مرکز آذربایجان شرقی

مجری : مؤسسه میراث فردا

کاربرد طرح : مستند سازی

سال اجرا: ۸۴ ـ ۱۳۸۳

 

در ناحیه‌ی ارسباران مرکزی و در ۳۷ کیلومتری جاده‌ی اهر ـ ورزقان ، روستایی در حاشیه‌ی شمالی جاده واقع شده است که به روستای « سغن دل » معروف است. در فاصله‌ی ۸۰۰ متری ( فاصله هوایی ) شمال غربی این روستا بر دامنه‌ی کوه « اَو قَیه » ( کوه زاغی ) کتیبه‌ای به خط میخی بر روی تخته سنگی نوشته شده است که به « سردوری دوم » ششمین پادشاه اورارتو تعلق دارد. اورارتوها قومی بودند که از قرن نهم تا ششم قبل از میلاد (۸۸۰ ـ ۵۸۵ ق . م ) بر سرزمین ارمنستان کنونی، بخش شرقی آناطولی ( ترکیه‌ی امروزی ) و بخشی از آذربایجان امروزی تسلط داشتند و در این نواحی دولت قدرتمندی را بوجود آوردند. حوزه‌ی دریاچه‌ی « وان » که به سرزمین « وان » و « ناایری » نیز معروف است، نخستین خاستگاه دولت اورارتو است. تمدن اورارتو حدود ۳ قرن قبل از شکل‌گیری دولت ماد بوجود آمد و با تمدن آشوری همزمان بود. هرچند جنگ‌های بسیاری بین اورارتوها و آشوری‌ها بوقوع پیوست، اما سرانجام بساط تمدن اورارتو توسط دولت تازه نفس ماد برچیده شد.

از سال ۸۸۰ تا  ۵۸۵ قبل از میلاد، حدود ۱۱ پادشـاه و به عبـارتی ۱۴ پادشاه بر کشور اورارتو حکمرانی کرده‌اند که « سردوری دوم » پسر آرگیشتی اول، یکی از قدرتمندترین آنها است که تمدن اورارتو را به اوج قدرت و عظمت خود رسانـد. کتیبه‌ی « سغن دل » شرحی است از حمله‌ی این پادشاه اورارتویی به سرزمین « پولوآدی » که در حدود سال های ۷۴۷ ـ ۷۴۵ قبل از میلاد صورت گرفته است. این کتیبه در سال ۱۳۳۰ توسط دکتر محمد جواد مشکور استاد ادبیات دانشگاه تبریز کشف و در سال ۱۳۳۹ توسط « گ . اِ . ملیک شویلی » اورارتو شناس گرجستانی ترجمه شد. متن کتیبه دارای معانی و مفاهیمی است که بدون شناخت تاریخ و تمدن اورارتو، امکان شناخت آنها میسر نیست. علاوه بر کتیبه، بقایایی از شهر « لیب لی اونی » پایتخت سرزمین « پولوآدی » و قلعه‌ی دفاعی آن و همچنین بقایایی از قلعه اورارتویی که به دستور سردوری دوم ساخته شده است، در تپه ها و زمین‌های اطراف سغن دل دیده می‌شود که بر اساس متن کتیبه قابل طرح و بررسی است. از مهم‌ترین ویژگیهای تمدن اورارتو می‌توان به هنر معماری، کشاورزی و آبیاری، صنعت فلزکاری و سفالگری اشاره کرد.

این طرح پژوهشی که به سفارش مرکز تحقیقات و مطالعات سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران برای و توسط واحد پژوهش موسسه میراث فردا در سال ۸۴ ـ ۱۳۸۳ به انجام رسید و مدیریت آن را محمد‌ صادق دقتی‌ نجد بر عهده داشت، دستمایه‌ی تولید فیلم مستندی خواهد بود که توسط مرکز تلویزیونی استان آذربایجان شرقی تهیه خواهد شد.

 

 همکاران پروژه:

ردیف

اسامی همکاران

مسئولیت

۱

محمد صادق دقتی نجد

پژوهش‌گر اصلی

۲

میثم دقتی نجد

پژوهش‌گر همکار

۳

مرتضی صمد‌جانی

عکاس