ميراث فردا » طرح پژوهشي غار كتله خور

طرح پژوهشی غار کتله خور

کارفرما : سازمان صدا و سیما ـ مرکز زنجان

مجری : مؤسسه میراث فردا

کاربرد طرح : مستند سازی

سال اجرا: ۸۵ ـ ۱۳۸۴

 

در ۵ کیلومتری جنوب گرماب از توابع شهرستان خدابنده استان زنجان، بر دامنۀ کوه ساقیزلو غاری است که از دیرباز در نزد مردم بومی منطقه «کتله خور» نام گرفته است. هرچند کشف و ثبت این غار به طور رسمی در سال ۱۳۳۰ توسط مرحوم اسدالله جمالی صورت گرفت و در سال ۱۳۳۱ نخستین مراحل اصولی اکتشاف توسط گروه کوهنوری «نیرو و راستی» به سرپرستی وی آغاز شد، اما غار کتله خور از زمان‌های کهن برای ساکنان بومی منطقه شناخته شده بوده و در فرهنگ و تاریخ شفاهی مردم این دیار جایگاه خاصی داشته است.

بعد از گروه کوهنوردی نیرو و راستی، در طی سال‌های ۱۳۴۴ و ۱۳۶۵ کشفیاتی توسط گروهی از کوهنوردان سینا و الوند همدان و برخی کوهنوردان دیگر در غار کتله خور انجام گرفت و مسیرهایی از آن به طور اصولی شناسایی شد و نهایتاً نقشه‌ای از کلیه مسیر‌های غار توسط کانون کوهنوردی سینای همدان تهیه گردید. در پی این اکتشافات موفقیت آمیز، مسئولین استان زنجان تصمیم به گشایش غار برای بازدید جهانگردان گرفتند. در این راستا اولین بررسی‌های زمین‌شناسی توسط دکتر سیروس ارشدی در سال ۱۳۷۲ شمسی انجام شد و همزمان عملیات عمرانی برای تجهیز غار و ساخت امکانات رفاهی برای بازدید کنندگان آغاز گردید. سرانجام در سال ۱۳۸۲ گروهی ۴ نفره متشکل از غارشناسان ایرانی ـ آلمانی ـ سوئیسی طرح غارشناسی و نقشه برداری غار کتله خور را به مدت ۱۵ روز تحت نظارت گروه تحقیق غارشناسی ایران ( GSI ) و فرمانداری استان زنجان آغاز کردند. در این مطالعات کوتاه مدت حدود ۱۲۸۶۰ متر از مسیر غار نقشه برداری شد و سه طبقه آن مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت.

غار کتله خور یکی از زیباترین غارهای ایران و جهان به شمار می رود و از منظر باستان شناسی، زمین شناسی، زیست شناسی و مناظر طبیعی دارای ویژگی های خاصی است که آن را از لحاظ مطالعات علمی و گردشگری بسیار حائز اهمیت ساخته است. از منظر زمین شناسی بایستی گفت که غار کتله خور از نوع غارهای آهکی که در نواحی « کارستی » حاصل می شوند، بوده و بر اثر نفوذ آب در داخل زمین انحلال سنگهای آهکی را موجب شده است. گسترش این عمل در طول میلیون ها سال سبب خالی شدن اسرارآمیز قسمت درونی ناحیه‌ای از زمین گردیده و پدیدۀ غار زایی را موجب شده است. در اثر این فرایند غار زایی مناظر بسیار زیبایی از تالارها، دهلیزها، دالانها و تالاب ها با استالاگتیت ها و استالاگمیت ها و کریستال ها و بلورهای آهکی به صورت اشکال بسیار متنوع بوجود آمده و زیبایی های بصری بسیار نادری را خلق کرده است.

هر چند غار کتله خور از غارهای خشکی ـ آبی است، اما  هنوز در هیچ یک از طبقات آن حوزۀ آبگیری وسیعی همچون غار علی صدر همدان یافت نشده است و تنها تالاب های کوچکی در برخی نقاط غار دیده می شوند. تا کنون ۴ طبقه مجزا در غار کتله خور شناسایی شده است که هریک فضایی کاملاً مجزا داشته و در محل ریزش لایه ها و برخی چاهک ها و دره ها به هم راه دارند. از میان این طبقات چهارگانه شناسایی شده، تنها بخشی از مسیر طبقۀ اول ( ۱۲۵۰ متر ) برای بازدید گردشگران تجهیز شده است. قدمت شکل گیری غار بر اساس مطالعات اولیه به دورۀ  « میوسن آغازین » ( دوران سوم زمین شناسی ) حدود ۳۰ میلیون سال پیش می رسد.

این طرح پژوهشی به خاطر ویژگی‌های بومی و گردشگری، در سال ۱۳۸۴ از طرف مرکز تحقیقات و مطالعات سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به موسسه میراث فردا واگذار گردید و طی ۶ ماه، ۱/۱۰/۸۴ تا ۳۱/۳/۸۵، توسط واحد پژوهش این موسسه به اجرا درآمد. مدیریت پروژه را محمد‌صادق دقتی نجد بر عهده داشت و آقایان علی حق‌بیگی به عنوان مشاور زمین‌شناس، میثم دقتی نجد به عنوان پژوهش‌گر تاریخی و سید احمد آل یاسین به عنوان ناظر سینمایی در آن همکاری داشتند. حاصل این طرح مطالعاتی، تولید فیلم مستند ـ پژوهشی توسط مرکز تلویزیونی استان زنجان خواهد بود.

 

 همکاران پروژه:

ردیف

اسامی همکاران

مسئولیت

۱

محمد صادق دقتی‌نجد

پژوهش‌گر اصلی

۲

میثم دقتی نجد

پژوهش‌گر همکار

۳

ابراهیم حق بیگی

مشاور زمین‌شناس

۴

ناظر سینمایی

سید احمد آل یاسین