ميراث فردا » پروژه‌ی چهارگانه‌ی «شمنیزم و درمان‌های بومی و آیینی ایران»

پروژه‌ی چهارگانه‌ی «شمنیزم و درمان‌های بومی و آیینی ایران»

شمنیسم اولین و ابتدایی­ترین شکل شناخته شده­ی دینی است که در میان قبایل اولیه­ی انسانی شکل گرفته است. اعتقاد به جان گرایی و روح پنداری به عنوان نخستین باورهای جوامع انسانی، عامل شکل‌گیری آئین شمنیزم در مراحل بعدی شده است. در واقع شکل‌گیری این آیین را باید به دوره­ی شکارگری نسبت داد. توتم‌های حیوانی که مرکب شمن برای سفر به دنیای ارواح هستند و یا روح‌های حیوانی یاری‌رسان که در خدمت شمن قرار می‌گیرند، ارتباط انسان با جهان حیوانی را در این دوران تداعی می‌کنند.

در جوامع کهن و قبایل اولیه، شمن­ها حاملان دین و فرهنگ و آئین مردم بودند. آنها نه تنها به عنوان جادوگر یا طبیب قبیله، بلکه به عنوان پیشوای دینی مردم نیز به شمار می‌رفتند و به نوعی چهره­های مذهبی قبایل را تشکیل می‌دادند. به طور کلی درمان، پیشگویی، حل مشکلات و امور ماورایی مردم جزو وظایف آنان بود.

امروزه نمونه‌هایی از شمنیزم در جوامع بومی آسیا، شمال اروپا، سرخپوستان آمریکا و سیاهپوستان آفریقا دیده می‌شوند. بسیاری از محققان شمال مغولستان را خاستگاه اصلی شمنیزم می‌دانند که از آنجا به چین، ایران و دیگر سرزمین‌های آسیای شرقی و مرکزی، سرزمین‌های زیر مدار قطبی تا شمال اروپا همچون نروژ و فنلاند و حتی به دیگر مناطق جهان اشاعه یافته است. اما در نظریه‌ی اشاعه یک خاستگاه مورد نظر نیست.

گسترش شمنیزیم به ایران بواسطه­ی مهاجرت مغول‌ها و اغوزها صورت گرفته است. البته این احتمال نیز وجود دارد که آیین‌های شمنی و یا نمودهایی از آن توسط آریائیان از مناطق سرد سیبری به داخل فلات ایران  آورده شده باشد. اما به دلیل قدمت و تحولات تاریخی و فرهنگی آریائیان، رد پایی از آن چندان بر جای نمانده است. شاید در مناطق جنوب و شرق ایران بتوان چنین رد پایی را دنبال کرد. اما با احتیاط بسیار باید از آن سخن گفت.

واحد پژوهش موسسه میراث فردا از سال ۱۳۸۵ کار مطالعاتی گسترده‌ای را بر روی درمان‌های بومی و آیینی ایران آغاز کرد. این مطالعات در قالب چهار پروژه، در چهار منطقه ایران که به لحاظ درمان‌های آیینی از مناطق خاص به شمار می‌آیند، دنبال می‌شود. ترکمن صحرا در شمال شرق، سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان در جنوب، سیستان و بلوچستان در شرق و کردستان در غرب ایران چهار منطقه مورد نظر به لحاظ مطالعه «شمنیزم و درمان‌های بومی و آیینی ایران» می‌باشند.

در همین راستا در طی سال‌های ۸۶ ـ ۱۳۸۵ پروژه درمانگران بومی و آیینی ترکمن به انجام رسید. از سال ۱۳۸۸ پروژه درمانگران بومی و آیینی سواحل و جزایر جنوبی ایران آغاز شد و تا کنون اولین مرحله از این پروژه در استان هرمزگان به انجام رسیده است. مطالعات اسنادی پروژه درمانگران بومی و آیینی سیستان و بلوچستان در سال ۱۳۸۶ انجام گرفت و پس از اتمام پروژه جنوب مطالعات میدانی آن آغاز خواهد شد. پروژه چهارم روی کردستان متمرکز است و مطالعات اسنادی و اکتشافی آن از سال ۱۳۹۳ شروع خواهد شد اما مطالعات میدانی بعد از پروژه­ی جنوب و سیستان و بلوچستان قابل اجرا خواهد بود.

 

درمانگران بومی و آیینی ترکمنکارفرما : موسسه میراث فردا

مجری : موسسه میراث فردا

کاربرد طرح : چند منظوره

سال اجرا : ۸۶ ـ ۱۳۸۵

صفحه‌ی پروژه

 
 
 

درمانگران بومی و آیینی سواحل و جزایر جنوبی ایرانکارفرما : مشارکتی (مؤسسه میراث فردا ـ فرج‌الله فرازی سرمایه‌گذار فرهنگی)

مجری : موسسه میراث فردا

کاربرد طرح : چند منظوره

سال شروع : ۱۳۸۸

صفحه‌ی پروژه