طرح مردم‌نگاری سواحل و جزایر جنوبی ایران

کارفرما : موسسه میراث فردا

مجری : موسسه میراث فردا

کاربرد طرح : چند منظوره

سال شروع : ۱۳۸۸

 

ایران در حال گذار، در طی چندین دهه توقف پژوهش‌های میدانی و سکون مردم‌نگاری، بسیاری از ساختار‌های سنتی و بومی خود را بی‌آنکه ثبت و ضبط شود، از دست داده است. فرهنگ‌های بکر که تا چند دهه‌ی پیش در مناطق مختلف ایران جریان داشت، هرگز به صورت زنده قابل بازخوانی نیست. امروزه بیشتر سنت‌ها و آیین‌ها را نه در شکل کارکردی آن، که در شکل نمایشی می‌توانیم باز‌یابیم. با این وجود هنوز نمونه‌های ارزشمند بسیاری وجود دارد که می‌توان مطالعات مردم‌شناسی را بر روی آنها متمرکز ساخت و تغییرات و تحولات بوجود آمده در فرهنگ جوامع بومی را ثبت و ضبط و مورد بررسی و مطالعه قرار داد. این کار سترگ که دستمایه‌ای ارزشمند از فرهنگ و دانش بومی و هویت ملی را به جامعه، متولیان فرهنگ و برنامه‌ریزان توسعه کشور ارمغان خواهد آورد، نیاز به حمایت گسترده و همراهی و همدلی مراکز علمی و پژوهشی و دانشگاهی دارد.

موسسه میراث فردا پیشگام در مطالعات مردم‌شناسی و انسان‌شناسی ایران، با هدف ترویج و توسعه پژوهش‌های میدانی (مردم‌نگاری)، از دی ماه ۱۳۸۸ همزمان با اجرای طرح «درمان‌گران بومی و آیینی سواحل و جزایر جنوبی ایران»، طرح «مطالعات مردم‌نگاری سواحل و جزایر جنوبی ایران» را در مناطق جنوبی ایران آغاز کرد.

هدف این طرح مطالعاتی از یک سو تکمیل اطلاعات زیرساختی و فرهنگی مورد نیاز طرح درمانگران بومی و آیینی و از سوی دیگر ثبت و ضبط فرهنگ سواحل و جزایر جنوبی ایران به منظور تهیه کتب، تهیه مجموعه عکس و تولید فیلم‌های‌ مردم‌نگاری بود.

نخستین مرحله این پروژه، مردم‌نگاری سواحل و جزایر استان هرمزگان بود که به مدت شش ماه  از دی ماه ۱۳۸۸ تا خرداد ۱۳۸۹ به طول انجامید و در طی آن سه جامعه نمونه: «روستای سلخ» واقع در جزیره قشم، «جزیره هنگام» واقع در جنوب جزیره قشم و «روستای تنبانو با روستاهای اطراف» واقع در جنوب میناب، توسط یک گروه از پژوهش‌گران مردم‌شناس موسسه مورد مطالعات مردم‌نگاری قرار گرفت.

جوامع نمونه بر اساس تمایزات فرهنگی و جغرافیایی خاص منطقه و همچنین بر اساس پایین بودن میزان تغییرات و تحولات فرهنگی (جوامع نسبتا بکر) انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. در طی این شش ماه چهار سفر اکتشافی نیز جهت بررسی‌های مقدماتی به استان هرمزگان از طرف واحد پژوهش موسسه انجام گرفت.

دستاورد این طرح مطالعاتی ۵۰۰ صفحه گزارش میدانی، ۱۵۰۰ صفحه مصاحبه (بیش از ۱۰۰ ساعت فایل صوتی)، ۲۰۰۰ قطعه عکس مردم‌نگاری و ۴۰ طرح اتنوگرافی (ترسیمی) است و در کنار آن برخی اشیا مادی و اسناد فرهنگی نیز گرد‌آوری شده و تصویربرداری‌های پژوهشی و ضبط موسیقی محلی نیز صورت گرفته است.

هم اکنون طبقه‌بندی و تلخیص اولیه اطلاعات صورت گرفته و در سال‌های آتی تدوین و تالیف و در قالب چند جلد کتاب منتشر خواهد شد. عکس‌های مردم‌نگاری تهیه شده به صورت جداگانه در به صورت جداگانه در یک مجموعه روایی به چاپ خواهد رسید. همچنین این عکس‌ها دستمایه‌ای خواهد بود برای برگزاری نمایشگاه‌های عکس در داخل و خارج از کشور. بر اساس اطلاعات به دست آمده نیز تولید چند فیلم مردم‌نگار با موضوعات خاص مورد نظر موسسه می‌باشد.

مدیریت این طرح مردم‌نگاری را محمد صادق دقتی نجد بر عهده داشت و در اجرای آن ۱۸ نفر‌ از متخصصان مردم‌شناس، کارشناسان محلی، راهنمای بومی و عکاس در مراحل مختلف پژوهش میدانی، پیاده کردن مصاحبه‌ها، طبقه‌بندی و تلخیص اطلاعات همکاری داشتند.

 

همکاران پروژه:

ردیف

اسامی همکاران

مسئولیت

۱

محمد صادق دقتی نجد

مدیر پروژه

۲

معصومه الماسی

ـ پژوهش‌گر مرحله اکتشافی

 ـ مسئول تامین نیرو

۳

طاهره متولی

ـ پژوهش‌گر مرحله اکتشافی

ـ تلخیص، تنظیم و تدوین اطلاعات

۴

جلال جعفر پور

مسئول هماهنگی

۵

عزیز مصطفایی

پژوهش‌گر

۶

لیلا صبوری

پژوهش‌گر

۷

پرنیان پژوهش‌فر

پژوهش‌گر

۸

سارا محمد‌نژاد

پژوهش‌گر

۹

فاطمه ساحلی زادگان

مطلع و راهنمای محلی

۱۰

ذاکری نسب

همکار محلی

۱۱

فرزانه محمودی

سرپرست پیاده‌سازی و تدوین مصاحبه‌ها

۱۲

حمیده محسنی

پیاده‌سازی و تدوین مصاحبه‌

۱۳

طاهره حاج اسمعیلی

پیاده‌سازی و تدوین مصاحبه‌

۱۴

مریم حاج اسمعیلی

پیاده‌سازی و تدوین مصاحبه‌

۱۵

فرزاد حسینی

پیاده‌سازی و تدوین مصاحبه‌‌های محلی

۱۶

فاطمه زندی

گرافیست

۱۷

آتیه عارف‌پور

ـ تلخیص و تنظیم گزارشات پژوهش‌گران