نمایشگاه محرم در فرهنگ مردم

سفارش دهنده: شهرداری منطقه ۴ تهران

مجری: واحد فرهنگی هنری با همکاری واحد پژوهش موسسه میراث فردا

مکان: فرهنگ‌سرای اشراق

زمان : ۲۵ دی تا ۶ بهمن ماه ۱۳۸۶

 

نمایشگاه «محرم در فرهنگ مردم » که به سفارش معاونت فرهنگی اجتماعی شهرداری منطقه ۴ تهران از ۲۶ دی ماه لغایت ۴ بهمن ماه سال ۸۶ توسط موسسه میراث فردا در فرهنگسرای اشراق برگزار گردید، اولین نمایشگاهی بود که ابعاد فرهنگی، مذهبی و آیینی محرم را از منظر مردم شناسی با شیوه‌ های مختلف در معرض دید عموم قرار داد.

واحد فرهنگی هنری با همراهی واحد پژوهش موسسه برگزاری این نمایشگاه را بر عهده داشت. برنامه‌های نمایشگاه از تنوع بالایی برخوردار بود و جدا از مراسم افتتاحیه و اختتامیه، در چهار بخش نمایشگاهی، تعزیه خوانی، پرده خوانی (نقالی) و موسیقی آیینی  به اجرا درآمد. در هر یک از بخش‌ها هنرمندان برجسته‌ کشور که هر یک در حرفه خود از افراد شناخته‌شده‌ای بودند، حضور داشتند.

الف ـ بخش غرفه‌های نمایشگاهی: در این بخش با برپایی غرفه‌های متعدد، بخشی از ابعاد مذهبی، فرهنگی و هنری محرم را به نمایش گذاشته شد که شامل غرفه‌ هنرمندان، غرفه هنرهای تجسمی، غرفه نمادهای محرم، غرفه پوسترهای محرم، غرفه دوخت بیرق، غرفه نمایش فیلم، غرفه کودکان و محرم، غرفه اقلام مذهبی، غرفه آزاد و غرفه پذیرایی بودند.

از میان آنها غرفه هنرمندان از همه گسترده‌تر و متنوع‌تر بود. به طوری‌ ۱۳ کارگاه هنری در رشته‌های مختلف (خطاطی، نقاشی، گرافیک حجم، معرق و مشبک، سفال و حجاری) در ارتباط با آیین سوگواری محرم فعالیت داشتند. همچنین غرفه نماد‌های محرم به لحاظ ابعاد آیینی و مردم‌شناسی دینی حایز اهمیت بود.

ب ـ پرده خوانی:این بخش از برنامه که هر شب پس از اتمام کار نمایشگاه از ساعت ۱۹ کار خود را آغاز می‌کرد به مدت ۳۰ دقیقه برنامه‌هایی از سوی ۵ مرشد بنام کشور به اجرا در‌می‌آمد. مرشدها ترابی، قمی، احدی، بهاری و میرزا علی از جمله هنرمندان و روایت‌گران پرده‌های قصه‌گویی واقعه عاشورا بودند.

ج ـ تعزیه‌خوانی: تعزیه‌خوانی یا شبیه‌ خوانی نمایشی آیینی است که به هدف بازسازی واقعه عاشورا از سوی شیعیان پایه‌گذاری شده است و در ایران مناطق متعددی به اجرای آن می‌پردازند که بهترین اجراها به مناطق تفرش، خوانسار و قزوین تعلق دارد. در مدت برپایی نمایشگاه هر شب پس از ساعت ۲۰ مراسم تعزیه یا شبیه‌خوانی برپا می‌شد. این برنامه را دو گروه مجزا اجرا‌ می‌کردند. یک گروه شبیه‌خوانان منطقه کهک تفرش به سرپرستی آقای ابوالفضل صابری بودند و گروه دیگر به منطقه طالقان تعلق داشتند و سرپرستی آن را آقای میناوند عهده‌دار بودند.

د ـ موسیقی آئینی محرم: هر شب پس از اتمام برنامه پرده‌خوانی به منظور مهیا کردن زمینه برای آغاز مراسم تعزیه گروهی از نوازندگان شروع به نواختن موسیقی عزا با سنج و دمام می‌کردند.

 و گرداگرد سالن را می‌پیمودند و صحنه‌هایی از عزاداری اقوام جنوبی کشور ایران را در خاطره‌های شنیداری و گاه دیداری بازدیدکنندگان زنده می‌کردند. هدف از حضور این گروه افزون بر موارد شمرده ایجاد زمینه آشنایی برای آن دسته از بازدیدکنندگان ناآشنا با شیوه‌های مرسوم عزاداری در جنوب ایران بود.