نمایشگاه و کارناوال آیین‌های نوروزی

سفارش دهنده: معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری منطقه ۱۹ تهران

مجری: واحد فرهنگی هنری با همکاری واحد پژوهش موسسه میراث فردا

مکان: فضاهای عمومی محلات منطقه ۱۹

زمان : ۲۱ تا ۲۸ اسفند ۱۳۸۸
 

نوروز در نزد ایرانیان سرگذشتی دیرین دارد. از روزگار کی جمشید، که آیین نوروزی را بنیان نهاد، ایرانیان همواره نوروز را پاس داشته‌ و به آن عشق ورزیده‌اند. نوروز جشن زایش‌هاست، جشن احیاء و نو شدن دوباره انسان و طبیعت است. از روزگاران کهن زندگی ایرانی با طبیعت برآمده از جغرافیای این سرزمین گره خورده و با باورها و اساطیر آن آمیخته شده، به گونه‌ای که حیات دوباره طبیعت، جایگاه آیینی و نمادین یافته است.

نو شدن دوره زمان یا سال نو، به سبب اهمیت عمیقی که در زندگی انسان داشته است، سبب پدید آمدن یک رشته آیین‌ها و سنت‌های پربار و غنی گشته است که در واقع واکنش انسان‌ها به عملکرد طبیعت و الهام گرفتن از آن بوده است. از سوی دیگر، نوروز جشن بهار، جشن شادی‌هاست که با ایجاد شور و نشاط در بین مردم، ضرب آهنگ نویی را برای سالی نو رقم می‌زند. برپایی جشن و سرور در این ایام، روح و جانی تازه در کالبد آدمی می‌دمد و نیرویی تازه برای شروعی دیگر به او می‌بخشد. به همین منظور، قبل از رسیدن نوروز، در هر کوی و برزن، و در هر نقطه‌ای از این سرزمین، گروههای شادی راه می‌افتند و به اجرای آیین «نوروزخوانی» و نواختن ساز و دهل می پردازند و نشاطی وصف ناپذیر در دل مردم ایجاد می‌کنند.

در این راستا، موسسه میراث فردا با هدف احیای آیین‌های نوروزی و بیان اهمیت و کارکرد آنها، طرحی را تحت عنوان «نمایش‌گاه و کارناوال آیین‌های نوروزی» به معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری منطقه ۱۹ ارائه نمود که با موافقت آن معاونت از تاریخ ۲۱ تا ۲۸ اسفند ماه ۱۳۸۸ در محلات  منطقه ۱۹ به اجرا درآمد.

از آن جایی که بیشتر ساکنان منطقه ۱۹ را آذری‌ها تشکیل می‌دهند و بعد از آن شمالی‌ها قرار دارند. به همین خاطر بیشتر برنامه‌های این نمایشگاه و کارناوال به برگزاری آیین‌های نوروزی آذری و شمالی اختصاص داشت.

از جمله آیین‌ها و مراسم جشن و سرور که توسط گروه‌های محلی و بومی آذری و گیلکی در این نمایشگاه و کارناوال  به اجرا درآمد، می‌توان به مراسم «نوروز خوانی»، «نمایش آیینی تکم گردانی»، «نمایش آیینی عروس گوله‌ی»، «نمایش سیاه بازی»، اجرای موسیقی محلی آذری و موسیقی محلی گیلکی و تالشی مرتبط با نوروز اشاره کرد.

برنامه‌ها به صورت روزانه، نخست با حرکت کارناوال نوروزی از یک سمت محله به سمت دیگر آن آغاز می‌شد. در طول مسیر بخشی از موسیقی‌های محلی و نمایش‌های کوتاه نوروزی به اجرا در‌می‌آمد و توجه ساکنان محله را به خود جلب می‌کرد. انبوه جمعیت به دنبال این کارناوال راه می‌افتاد و در یکی از مکان‌های تفریحی محله، برنامه نمایشگاهی که شامل اجرای نمایش‌های آیینی و موسیقی‌های محلی بود به اجرا در‌می‌آمد. کل برنامه روزانه بین ۳ تا ۴ ساعت به طول می‌انجامید و بسیاری از جمعیت مشتاق را به تماشای کارناوال و برنامه‌های نمایشگاهی فرا می‌خواند. اقوام آذری و شمالی‌، با دیدن مراسم‌های آیینی و سنتی کهن فراموش شده خود، احساس شعف و شادمانی می‌کردند و از بازیابی هویت فرهنگی خود احساس نشاط و رضایت داشتند.

اجرای کارناوال و نمایشگاه‌ آیین‌های نوروزی از آنجایی که به هویت فرهنگی و ایجاد شور و نشاط در مخاطبان مربوط می‌شد، بسیار مورد استقبال ساکنان محلات منطقه جنوبی تهران قرار گرفت. به نوعی که در سال‌های بعد شاهد الگو‌برداری برخی نهادهای فرهنگی دیگر و سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران از طرح کارناوال این موسسه بودیم که در ایام نوروز و برخی مناسبت‌های دیگر به اجر در‌می‌آید و تا آن تاریخ اجرای مراسم نوروزی به این شکل مرسوم نبوده است.